بخش گردشگری خاورمیانه، سال ۲۰۲۶ را با قدرت قابل توجهی آغاز کرد که ناشی از استراتژیهای گردشگری کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، گسترش اتصال خطوط هوایی و سرمایهگذاریهای چند میلیارد دلاری در زیرساختها در سراسر عربستان سعودی، امارات و قطر بود.شهرهایی مانند ریاض، جده و دوحه شاهد افزایش تقاضای جهانی سفر بودند و جایگاه آن منطقه را به عنوان پلی حیاتی بین اروپا، آسیا و آفریقا تقویت میکردند. با این حال، تشدید تنشهای اخیر در خاورمیانه و جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نوسانات جدیدی را در صنعت سفر و گردشگری به همراه داشته است.در همین راستا، برخی کارشناسان حوزه گردشگری نسبت به تبعات گسترده این تحولات بر صنعت گردشگری غرب آسیا هشدار میدهند. آنان معتقدند این بحران نهتنها زیرساختهای فیزیکی، بلکه اعتبار و برند گردشگری این منطقه را نیز با آسیب جدی مواجه کرده است.محمد فرزاد میرزایی قلعه، مدیرعامل زیست بوم گردشگری کشور و پژوهشگر حوزه گردشگری و میراث فرهنگی، در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به پیامدهای مستقیم این بحران بر صنعت گردشگری منطقه افزود: در چند هفته اخیر، زنجیره ارزش گردشگری کشورهای غرب آسیا متحمل حدود ۱۳۰ میلیون دلار خسارت شده و لغو نزدیک به ۱۷ هزار پرواز، ضربهای سنگین به اعتبار این منطقه بهعنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری جهان وارد کرده است.
میرزایی قلعه در ادامه به سیاستهای چند دهه اخیر کشورهای حوزه خلیج فارس اشاره کرد و گفت: بیش از ۵۰ سال است که این کشورها تلاش کردهاند در کنار درآمدهای نفتی، گردشگری را بهعنوان منبع پایدار اقتصادی توسعه دهند و برای این هدف، میلیاردها دلار در زیرساخت و برندسازی هزینه کردهاند. اما این سرمایهگذاریها در مدت کوتاهی تحت تأثیر جنگ اخیر آسیب جدی دیده است.وی گردشگری را صنعتی فرهنگی دانست که بیشترین آسیب را از شرایط جنگی میبیند و افزود: ضروری است نهادهای بینالمللی، بهویژه سازمان جهانی گردشگری، در این زمینه موضعگیری و برنامهریزی ویژهای داشته باشند.
این پژوهشگر با اشاره به همزمانی این بحران با فصل اوج گردشگری و ایام نوروز در برخی کشورهای منطقه گفت: این شرایط، ضربهای مضاعف به اقتصاد گردشگری وارد کرده و بازسازی این صنعت، دستکم به ۲۴ ماه زمان و حدود ۵۰۰ میلیون دلار سرمایهگذاری مستقیم نیاز دارد؛ آن هم در صورتی که صلحی پایدار برقرار شود.وی همچنین بر ضرورت بازتعریف برند گردشگری غرب آسیا تأکید کرد و گفت: این بازسازی باید از درون کشورهای منطقه و با محوریت حوزه تمدنی ایران شکل گیرد.
میرزایی قلعه در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ماهیت صلحطلبانه گردشگری اظهار داشت: فلسفه وجودی گردشگری، ایجاد صلح بینالملل و تقویت اقتصاد فرهنگی است، اما به نظر میرسد در غرب آسیا این هدف محقق نشده و نگاه صرفاً اقتصادی، مانع از ایفای نقش واقعی این صنعت شده است.
وی در پایان با انتقاد از برخی سیاستهای منطقهای افزود: کشورهای همسایه باید با در نظر گرفتن اصل حسن همجواری و تکیه بر ظرفیتهای فرهنگی مشترک، مسیر متفاوتی را در پیش بگیرند. ایران بارها در طول تاریخ مورد هجمه قرار گرفته، اما آنچه همواره پایدار مانده، فرهنگ اصیل ایرانی و توان چندوجهی جامعه آن است.
