چگونه ایران، استارلینک را مختل کرد؟ | از اختلال در GPS تا «جنگ فعال» روی ماهوارهها
ایران از دو هفته پیش علاوه بر اینکه اینترنت را قطع کرد، بلکه توانست آخرین مسیر ارتباطی بینالمللی باقیمانده را هم مسدود کند: استارلینک. سرویس ماهوارهای اینترنتی که شرکت اسپیسایکس برای ایرانیها رایگان کرده بود، طی روزهای اخیر با موجی از اختلالات مواجه شده و بسیاری از کاربران را از دسترسی به اینترنت محروم کرده است.
به گزارش خبر فوری به نقل از فرانس24، این اقدام در حالی انجام میشود که ایران از اواخر دسامبر با موجی از اغتشاشات خیابانی روبهروست و ایران تلاش میکند با کنترل ارتباطات، امکان هماهنگی اغتشاشگران را از بین ببرد.
اختلال GPS؛ نخستین ضربه به استارلینک
نخستین نشانههای مشکل در روز قطع گسترده اینترنت دیده شد. سایت نظارتی gpsjam.org از تداخل GPS در تهران و اطراف آن خبر داد. تداخل GPS، گرچه به صورت رسمی توضیح داده نشده، اما بخشی از سرویس استارلینک را تحت تأثیر قرار داد.
ترمینالهای استارلینک برای برقراری ارتباط با ماهوارهها معمولاً نیاز به تعیین موقعیت جغرافیایی از طریق GPS دارند. این موقعیت بهعنوان مبنایی برای نشانهگیری آنتنها به سمت ماهوارهها استفاده میشود. بنابراین اختلال GPS میتواند عملکرد استارلینک را با مشکل مواجه کند.
پژوهشگران مخابراتی یک گروه سایبری میگویند: «اختلال در سیگنال GPS، یک روش کلاسیک برای مختل کردن استارلینک است.» اما یک استاد ژئوپلیتیک اینترنت، میگوید که استارلینک با بهروزرسانیهای اخیر توانسته تا حدودی این مشکل را دور بزند. این بهروزرسانی، پس از تجربه روسیه در اوکراین و دریای سیاه اضافه شده و به ترمینالها اجازه میدهد بدون GPS، از طریق مثلثسازی با استفاده از ماهوارههای خود استارلینک موقعیتیابی کنند.
بیشتر بخوانید:
استقرار استارلینک در قلمرو ایران | شکایت ایران به سازمان ملل
روسیه به «استارلینک» حمله میکند؟ | نگرانی غرب از تسلیح فضا
راهحل، محدودیت دارد
این روش جایگزین، هرچند برای دور زدن اختلال GPS مفید است، محدودیتهایی هم دارد. رادیم بادسی، مدیرعامل شرکت «گرند اسپیس»، میگوید این شیوه حرکت کاربران را محدود میکند. در این حالت ترمینالهای غیرنظامی استارلینک نمیتوانند در حرکت استفاده شوند و برای پیدا کردن ماهواره مناسب باید آسمان را به طور مداوم جستوجو کنند. به این ترتیب، حتی اگر اتصال برقرار باشد، کاربران ممکن است در جابهجایی و استفاده سیار با مشکل مواجه شوند.
«اختلال فعال»؛ موج جدید و پیچیدهتر
اما این پایان ماجرا نیست. در روزهای اخیر، کاربران ایرانی گزارش دادهاند که کیفیت اتصال به طور محسوسی افت کرده است. ویکتوریا سامسون، مدیر ارشد امنیت فضایی در بنیاد Secure World، از «از دست رفتن بستههای داده» بین ۳۰ تا ۸۰ درصد خبر میدهد. این سطح اختلال نشاندهنده نوع پیچیدهتری از اختلال است که به آن «اختلال فعال» میگویند.
اختلال فعال به معنای اشباع کردن کانال انتقال یک ماهواره است. با ارسال طولانیمدت نویز یا سیگنال جعلی، میتوان ترمینالهای مرتبط با آن ماهواره را قطع کرد. رادیم بادسی میگوید در این تئوری میتوان تمامی ماهوارههای قابل مشاهده استارلینک را یکی پس از دیگری هدف قرار داد.
اما کارشناسان میگویند این کار از نظر فنی دشوار است. اولگ کاتلوف، مهندس اوکراینی و کارشناس استارلینک، میگوید برای هدفگیری مستقیم یک ماهواره نیاز به چندین آنتن بزرگ و ردیابی مداوم است. تجربه روسیه در اوکراین نشان داده که این تجهیزات به راحتی قابل مخفی کردن نیستند و بهسرعت آسیب میبینند.
چه چیزی پشت پرده است؟
پرسش اصلی این است که ایران چگونه توانسته چنین سطحی از اختلال را ایجاد کند. کارشناسان چند فرضیه مطرح میکنند. ایران به سیستمهای جنگ الکترونیک روسی مانند Murmansk-BN دسترسی دارد که میتواند GPS را مختل کند. همچنین احتمال میرود سیستم ایرانی «کبری وی8» مشابه نمونه روسی آن، برای اختلال در فرکانسهای ترمینالهای استارلینک استفاده شده باشد.
اما برخی کارشناسان معتقدند ممکن است این اختلال با فناوری داخلی و غیرنظامی نیز ایجاد شده باشد. یکی از این کاشناسان میگوید: «سادهترین توضیح این است که این کار از داخل انجام شده است. ایران دانشگاههای بسیار قوی در حوزه مخابرات دارد.»
«بازی موش و گربه»؛ اختلال محدود و موقت
چگونه این اختلال در عمل بر کاربران اثر گذاشته است؟ نماینده نسنت، بزرگترین جامعه کاربران استارلینک در ایران، به خبرنگاران گفت که مشکل جدید نیست و قبلاً هم در تهران مشاهده شده بود. او میگوید: «اختلالها بیشتر متناوب و غیرمداوم است تا قطع کامل. اتصال همچنان برقرار است، اما در اوج اختلال، از دست رفتن بستهها به ۳۵ درصد میرسد.» طبق گفته او، این اختلالها عمدتاً محدود به تهران است و در سایر نقاط ایران سرویس عادی ادامه دارد. اما نکته مهم این است که استارلینک نیز در مقابل واکنش نشان داده است. یک بهروزرسانی نرمافزاری در دومین روز اختلالها (۱۰ ژانویه) باعث کاهش محسوس از دست رفتن بستهها شد. این بهروزرسانی به شبکه اجازه میدهد در صورت اختلال یک ماهواره، سیگنال را به ماهواره دیگری منتقل کند و ترافیک اینترنت را مسیریابی مجدد کند.
استارلینک؛ راهحل کامل نیست
با وجود این، استارلینک هنوز راهحلی کامل برای عبور از قطعیهای اینترنت نیست. به گفته یک کارشناس حقوق دیجیتال تنها حدود ۵۰ هزار ترمینال استارلینک در ایران وجود دارد که تنها بخش کوچکی از جمعیت ۹۰ میلیون نفری کشور را پوشش میدهد.
به این ترتیب، حتی اگر استارلینک برای برخی کاربران قابل دسترسی باشد، برای اکثریت مردم ایران هنوز امکانپذیر نیست و دولت میتواند با کنترل زیرساختهای داخلی، همچنان ارتباطات را محدود کند.
واقعا در تخریب استعدادهایی دارند:تخریب اینترنت ۸۰ میلیون ایرانی:تخریب محیط زیست ودریاچه ها:تخریب ارزش پول ملی:تخریب رفاه وارزانی:تخریب اعصاب مردم و....
هنرشان تخریب و نابودی نه سازندگی ،