«ارز تک نرخی» درست یا غلط؟/ آیا ارز در بلند مدت تک نرخی می‌ماند؟

سخنان تیم اقتصادی دولت درباره اعطای یارانه و تک نخی شدن ارز گرچه روی کاغذ از دید برخی جذاب است اما پرسش‌هایی مطرح است درباره ایده تا اجرای آن و تاثیری که در نهایت بر تورم و قدرت خرید خانوار خواهد داشت. دکتر مرتضی افقه اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز به تحلیل این موضوع پرداخته است: 

نرخ بازار آزاد را اتفاقاتی خارج از کنترل دولت تعیین می‌کند

مرتضی افقه گفت: «سیاست‌های جدید اقتصادی دولت را می‌توان از این زاویه بررسی کرد: از همان ابتدای تشکیل دولت و به وزارت رسیدن آقای همتی و سپس بعد از آن که آقای همتی حذف شدند، آقای مدنی زاده وزیر شدند تا کنون که آقای همتی به بانک مرکزی برگشته است، تیم اقتصادی دولت مدام بر تک نرخی شدن ارز تاکید دارند. مسئله این است که باید با حقیقت رو به رو شویم. ارز در شرایط فعلی کشور، تک نرخی نمی‌شود. درواقع نمی‌توانند ارز را تک نرخی کنند. ۲ راه برای تک نرخی شدن ارز وجود دارد. یکی این که دولت به اندازه کافی ارز در اختیار داشته باشد که بتواند قیمت بازار آزاد را کنترل کند و نه تنها کنترل کند، بلکه به شکلی قیمت بازار آزاد را تعدیل کند که متناسب با تعادل فعلی اقتصاد باشد و به مردم فشار وارد نشود. اما شرط این راه این است که به اندازه کافی ارز داشته باشیم که نداریم. بنابراین راه اول قابل انجام نیست.» 

وی افزود: «راه دوم این است که دولت تابع و دنباله رو نرخ بازار آزاد شود و این در حالی است که افسار بازار آزاد دست دولت نیست. نرخ بازار آزاد را اتفاقاتی تعیین می‌کند که خارج از اختیار این‌ها است. مسائلی مثل تهدیدات سیاست خارجی، تهدیدات مکرر ایالات متحده، اسنپ بک، فضای جنگی و تنش‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله متغیرهایی هستند که به شکل فعال بر نرخ ارز اثرگذارند. اگر دولت می‌خواهد راه دوم را برود، یعنی نرخ بازار آزاد را پیشرو کند و خود تابع شود، به معنای افزایش نرخ فلاکت مردم خواهد بود. مگر دولت می‌تواند در شرایط موجود، نرخ ارز را به بازار آزاد بسپارد؟ همین حالا که ارز ۲۸۵۰۰ تومانی حذف شده و حدود ۵ برابر شده است، تلاطمی در قیمت مرغ، روغن و تخم مرغ رخ داده که هر سه جزو اقلام دریافت کننده ارز ۲۸۵۰۰ تومانی بودند.» 

امکان تک نرخی شدن ارز در بلندمدت وجود ندارد

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: «تا زمانی که با جهان خارج، مشکل داریم، نرخ ارز بازار آزاد متوقف نمی‌شود. البته دولت می‌تواند از طریق نقدینگی تا حدودی، سرعت را کاهش دهد اما ساختارهای اقتصادی امروز به گونه‌ای هستند که دولت نمی‌تواند در نقدینگی کنترل زیادی داشته باشد. بنابراین، معنای ارز تک نرخی این است که قیمت‌ها باید مرتب افزایش پیدا کنند. همین موضوع هم در نهایت منجر به تنش می‌شود و هزینه دارد. در نهایت هم دولت چاره‌ای نخواهد داشت جز این که برگردد به سیاست‌های تثبیت نرخ ارز و از سیاست‌های فعلی فاصله بگیرد. بنابراین برخی از افراد را در کشورمان داریم که گرچه مدرک اقتصادی دارند اما شرایط اقتصادی کشور را به درستی فهم و درک نمی‌کنند. اقتصاد را باید در جامعه درک کرد. تئوری‌ها را باید رد جامعه سنجید.» 

وی افزود: «در شرایط فعلی، امکان تک نرخی شدن ارز وجود ندارد و دولت نمی‌تواند این ادعا را داشته باشد. نکته دیگر این است که دولت و به طور ویژه آقای پزشکیان فکر می‌کند کشف جدیدی انجام داده که به جای اعطای یارانه به ابتدای زنجیره، آن را به انتهای زنجیره برساند. این حرف‌ها در دولت‌های قبلی هم مطرح می‌شد و آقای احمدی نژاد هم مدعی بود به جای این که یارانه را به نانوا بدهیم باید به مصرف کننده بدهیم و قیمت نان را آزاد کنیم. دیدیم که این اقدام را هم انجام داد و یارانه۴۵ هزار تومانی را هم اعلام کرد، اما آن آزادسازی قیمت، تورمی ایجاد کرد که یارانه را ظرف یک سال بلعید. آقای رئیسی هم دوباره با همان نظر عده‌ای اقتصادخوانده که از فضای اقتصاد کشور غافلند، ارز ۴۲۰۰ تومانی را حذف و تبدیل به ارز ۲۸۵۰۰ تومانی کرد و ما به التفاوت حاصله را به شکل یارانه به ملت داد. حتی اکنون نیز برخی اقتصادخوانده‌ها همین ایده‌ها را تکرار می‌کنند و دولت هم چون پول ندارد، این ایده را سریعا پذیرفت.» 

در اعطای یارانه یک میلیونی مثل بودجه ۱۴۰۵ از جیب مردم هزینه می‌شود

این اقتصاددان در ادامه گفت: «آقای رئیسی یارانه را ۱۰ برابر کرد و از ۴۵ هزاران تومان به حدود ۴۰۰ هزارتومان رساند. اما تورم شدیدی که ایجاد کرد، ظرف کمتر از یک سال، بلعیده شد و در این میان مردم ضرر کردند. متاسفانه دوباره همان سیاست‌های شکست خورده، در حال اعمال است. ظاهرا آقایان تصور می‌کنند، این بار ۱ میلیون تومان یارانه می‌دهند و شرایط بهتر می‌شود اما این سیستم اشتباه، باعث می‌شود این میزان یارانه‌ای که اعطا می‌شود به سرعت بلعیده شود و باز هم مردم بیگناه متضرر شوند. متاسفانه برخی اقتصادخوانده‌ها در کشور ما نمی‌خواهند متوجه شوند شرایط اقتصادی کشور چگونه است و همیشه می‌گویند سیاست‌های پیشین ناقص اجرا شده و ما این بار همه چیز را ختم به خیر می‌کنیم. بنابراین، من معتقدم متاسفانه اگر با همین فرمان حرکت کنیم دوباره محکوم به شکست می‌شویم. دولت پول کافی ندارد. بهتر بود فکری به حال ردیف هزینه‌های اضافی می‌کرد. باید مالیات از ابر ثروتمندان می‌گرفتند و کسری بودجه را جبران می‌کرد، باید معافیت‌های مالیاتی برخی از ارگان‌های سیاسی، فرهنگی، مذهبی دارند را حذف می‌کرد تا بخشی از کسری بودجه را جبران کند. حالا یا نمی‌خواست یا قدرت حذف برخی از این‌ها را نداشت. در نتیجه مثل همین بودجه ۱۴۰۵، این جا هم می‌خواهد هزینه‌ها را از جیب مردم جبران کند.»