شناسایی ۳۵۰۰ کودک مبتلا به اوتیسم در خراسان رضوی / زنگ خطر افزایش شیوع در ایران

 مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی اوتیسم را ناشناخته‌ترین معلولیت در بین معلولیت‌های تحت پوشش بهزیستی ذکر کرد و با اشاره به پیشگام بودن خراسان رضوی در زمینه اقدامات و خدمات مرتبط با اوتیسم در کشور، از شناسایی سه هزار و ۵۰۰ کودک مبتلا به این بیماری در استان خبر داد.

مهدی برجی در زمینه اختلال اوتیسم و علائم کلی آن اظهار کرد: علائم اختلال اوتیسم زیاد است اما مهمترین ویژگی کودکان اوتیسم، اختلال تعامل و ارتباط است. همچنین این کودکان دچار رفتارهای ناسازگار هستند که شایع‌ترین آن، رفتارهای کلیشه‌ای است.

وی افزود: چنانچه کودکی در تعامل و ارتباط، محدود و دچار اختلال بوده و رفتارهای کلیشه‌ای و ناسازگار دارد، این علائم به عنوان شاخص‌ترین علائم اختلال اوتیسم، باید از سوی والدین جدی گرفته شود.  

مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی گفت: ۶۰ تا ۷۰ درصد کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم، علاوه بر اختلال در ارتباطات و رفتارهای کلیشه‌ای، دارای اختلالات زبانی و گفتاری هم هستند، همچنین حدود ۵۰ درصد کودکان اوتیسم، همزمان از مشکلات هوشی رنج می‌برند و بهره هوشی در این کودکان، پایین و کمتر از ۷۰ است.

افزایش میزان شیوع اوتیسم در کشور

برجی خاطرنشان کرد: در معلولیت‌های تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور، به مدد پیشرفت‌های پزشکی، سطح بهداشت، پیشگیری و آگاه‌سازی خانواده‌ها، شاهد کاهش معلولیت‌ها در کشور و در دنیا هستیم، اما متاسفانه شیوع و بروز اوتیسم در ایران و دنیا در حال افزایش است. 

وی ادامه داد: بنا بر آمارهای جهانی منتشر شده در سال ۲۰۰۲، از هر ۱۰ هزار نفر یک نفر مبتلا به اوتیسم می‌شده، اما در سال‌های اخیر شیوع این بیماری یه یک درصد رسیده و از هر ۱۰۰ تولد یک نفر مبتلا به اوتیسم است.

برجی گفت: با توجه به افزایش شیوع اوتیسم از سال ۲۰۰۲ به بعد، ماه آوریل به عنوان ماه آگاه‌سازی اوتیسم و دوم آوریل مقارن با ۱۳ فروردین، روز جهانی آگاه‌سازی اوتیسم در نظر گرفته شده است، بنابراین اهمیت آگاه‌سازی به قدری بوده که در مجامع جهانی یک ماه برای آگاه‌سازی این بیماری در نظر گرفته شده است.

وی بیان کرد: در کشو ما نیز از حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش، با توجه به شیوع اوتیسم، روز جهانی اوتیسم جدی‌تر گرفته می‌شود تا خانواده‌ها نسبت به این اختلال آگاه شوند.

خراسان رضوی در حوزه خدمات اوتیسم در کشور پیشگام است

برجی با بیان اینکه با توجه به افزایش اوتیسم، مراکز و مدارس ویژه این بیماری به شدت مورد نیاز خانواده‌ها است، گفت: خراسان رضوی در حوزه خدمت‌رسانی به حوزه اوتیسم در زمینه مراکز توانبخشی و مراکز نگهداری و مدارس خاص در کشور پیشتاز است و نسبت به بقیه کشور در این زمینه پیشگامیم.

وی خاطرنشان کرد: در حالی که بعضی از مراکز استان‌ها هنوز مراکز تشخیصی در زمینه اوتیسم ندارند، در خراسان رضوی علاوه بر مرکز استان، در شهرستان‌های بزرگ از جمله نیشابور، کاشمر، سبزوار ، تربت‌حیدریه و ...مراکز تشخیص و غربالگری آن وجود دارد.

وی تاکید کرد: این به معنی آن نیست که شیوع اوتیسم در خراسان رضوی بیشتر است، بلکه به این معنی است که در خراسان رضوی و به ویژه در شهر مشهد، امکانات خاص و ویژه‌ای از جمله هشت مرکز نگهداری آموزشی و توانبخشی اوتیسم داریم، همچنین اولین مرکز شبانه‌روزی نگهداری موقت کودکان اوتیسم در مشهد برای خانواده‌ها را راه‌اندازی کردیم که کمک حال آنان باشد.

مدیر کل بهزیستی خراسان رضوی با اشاره به آمار مبتلایان به اختلال اوتیسم در استان تصریح کرد: تاکنون سه هزار و ۵۰۰ کودک مبتلا به اوتیسم در استان شناسایی شده است؛ قطعا آمار مبتلایان بسیار بیشتر است و اکثر اوتیسم‌هایی که شناسایی شده‌اند مربوط به موارد با علایم شدید و سطح ۲ و ۳ است و شاید به همین تعداد هم مبتلایان سطح یک داریم که چون علائم کمتری دارند کمتر به مراکز ما یا متخصص مراجعه می‌کنند.

اوتیسم ناشناخته‌ترین اختلال و معلولیت 

وی بیان کرد: قبلا عقیده بر این بود که اوتیسم در جوامع شهری و خانواده‌های با سطح طبقاتی اجتماعی و اقتصادی بالا بیشتر شایع است، اما الان اینگونه نیست و مربوط با طبقه اجتماعی یا نژاد خاص نیست و در تمامی جوامع، حاشیه شهرها و روستاها هم موارد ابتلا وجود دارد، اما در مکان‌هایی از جمله مراکز استان‌ها که دسترسی به امکانات تشخیصی بیشتر است، تشخیص بیماری بیشتر است.

برجی با اشاره به اینکه اوتیسم ناشناخته‌ترین اختلال و معلولیت است، تصریح کرد: به طور کلی تشخیص اوتیسم مخصوصا در مواردی که علائم کم است، سخت است و در مکان‌هایی مثل مراکز استان‌ها که دسترسی به امکانات و متخصصین فراهم است، تشخیص و شناسایی بیشتر است، بر همین اساس ۷۰ درصد موارد شناسایی شده مربوط به شهرهای بزرگ استان است.

وی بر تشخیص به موقع به منظور مداخله بهنگام و زود هنگام تاکید کرد و گفت: یکی از چالش‌های ما در مداخله بهنگام، سن تشخیص بیماری در ایران است، به طوری که در دنیا سن تشخیص بیماری ۱۸ ماهگی تا دوسالگی است، اما متاسفانه در کشور ما سن تشخیص اوتیسم غیر از مواردی که علائم شدید است و زود تشخیص داده می‌شود، معمولا بالای چهار سال است.

میزان ابتلا به اوتیسم در پسران ۵ تا ۶ برابر دختران است

مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی گفت:  شیوع اوتیسم در جنس مذکر بسیار بیشتر است، به طوری که میزان ابتلا در پسران، پنج تا ششم برابر دختران است و آمار تشخیصی سازمان بهزیستی هم مبین همین موضوع است و  افراد مراجعه‌کننده دارای این اختلال، بیشتر پسرها هستند اما از طرفی شدت ابتلا در دختران، بیشتر از پسرها است و دختران در صورت ابتلا، علائم شدیدتری از خود بروز می‌دهند.

وی با اشاره به تاثیر ژنتیک در ابتلا به این بیماری بیان کرد: نقش ژنتیک در اختلال طیف اوتیسم بسیار پررنگ است اما در زمینه شناسایی ژن‌های درگیر، علم هنوز پاسخی پیدا نکرده است و علت آن هنوز ناشناخته است. 

مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی با تأکید بر اینکه در زمینه علت اختلال اوتیسم، فرضیه‌های زیادی وجود دارد اما هیچ کدام به‌صورت یک اصل و واقعیت علمی ثابت نشده است، اظهار کرد: فرضیه‌های تأیید نشده‌ای در زمینه علت این اختلال وجود دارد؛ مثلاً یکی از فرضیه‌هایی که قبلا مطرح بود و در حال حاضر کاملا منسوخ شده است، فرضیه «مادران یخچالی» بود یعنی مادرانی که بارداری ناخواسته داشتند و یا در دوران شیردهی و ... تمایلی به ابراز عشق و محبت به نوزاد خود نداشتند، اما امروزه این فرضیه کاملا رد شده است و در بین مبتلایان به اختلال اوتیسم، مواردی هم داریم که مادران نسبت به نوزاد، به شدت حس مادرانه دارند و نوزاد از مهر و محبت مادر برخوردار است، اما کودک مبتلا به اوتیسم است.

وی افزود: به‌طور کلی در خانواده‌هایی که مشاجرات زناشویی زیاد است و تفاوت فرهنگی و اجتماعی زیادی بین زوجین وجود دارد، شیب ابتلا به اختلال اوتیسم زیاد است. یکی از باورهای اشتباه در جامعه این است که به زوج‌هایی که دچار مشکلات و مشاجرات زناشویی هستند، پیشنهاد می‌دهند که بچه‌دار شوند تا مشکلات و مشاجرات کمتر شود، اما در اصل لازم است که زوجین قبل از فرزندآوری، به یک ثبات شخصیتی و روانشناسی برسند و بعد اقدام به فرزندآوری کنند.

تشخیص به موقع یکی از چالش‌های طیف اوتیسم 

مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی با اشاره به اهمیت آگاه‌سازی در زمینه این اختلال که باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد، در رابطه با شایع‌ترین علائم، توضیح داد: علائم اوتیسم معمولا از زمان جنینی همراه کودک است، اما بر خلاف معلولیت‌هایی مانند سندرم داون و... در دوران بارداری قابل تشخیص نیست اما می‌توان برخی از علائم آن را از همان بدو تولد تشخیص داد.

وی ادامه داد: نوزادان معمولا در سه ماهگی لبخند اجتماعی دارند، اما مبتلایان به اختلال اوتیسم لبخند اجتماعی را ندارند یا مثلا نوزادان در سن چهار تا پنج ماهگی از بوسیدن لذت می‌برند، اما کودکان اوتیسم، به شدت از بوسیدن متنفرند.

برجی گفت: در پنج ماهگی جذابترین شکل برای کودکان، شکل صورت انسان است، اما کودک مبتلا به اوتیسم با صورت انسان، ارتباط چشمی برقرار نمی‌کند.

وی افزود: کودکان مبتلا به اوتیسم در سنین بالاتر هم تاخیر در گفتار دارند و دامنه کلمات آن‌ها در ۱۸ ماهگی که معمولا کودک باید ۵۰ کلمه یاد داشته باشد، بسیار محدود است و با اشاره یا سروصدا منظورشان را می‌رسانند، همچنین این کودکان  اختلالات حرکتی دارند و شروع به راه‌رفتن در آنها با تاخیر است.

برجی رفتارهای کلیشه‌ای و تکراری را یکی دیگر از علائم شاخص در کودکان مبتلا به اوتیسم ذکر کرد و گفت: رفتارهای کلیشه‌ای و تکراری هم  در این کودکان در سن ۱۸ ماهگی وجود دارد، مثلا پافشاری بر خواسته خود و سروصدا کردن و قشقرق به راه انداختن، علاقه‌مندی به حرکات چرخشی مثلا خیره شدن به حرکات چرخشی ماشین لباسشویی از جمله این علائم است.

مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: یکی از چالش‌های طیف اوتیسم تشخیص به موقع اختلال است و از آنجا که بهترین زمان مداخله و اثربخشی مداخلات دو تا شش سالگی است، بر شناسایی علائم توسط خانواده‌ها تاکید کرد و گفت: سازمان بهزیستی به‌عنوان یک نهاد حمایتی در کنار خانواده‌ها است و پذیرای کودکان با اختلال اوتیسم است.