آموزش پانسمان زخم با کمترین وسایل
در شرایط بحران و جنگ ممکن است در مواجهه با صدمات و جراحات ناگهانی به وسایل استاندارد پزشکی دسترسی نداشته باشیم. اما خوب است بدانید با وسایل ساده و در دسترس میتوان انواع زخمهای خونریزی دهنده و جراحات را تمیز و از عفونت آن جلوگیری کرد.
زخمها یک پارگی در سطح پوست هستند که باعث خونریری خارجی شده و ممکن است محل ورود باکتریها به بدن و منشا عفونت شوند. شکاف، بریدگی، سوراخ شدگی، پارگی، کنده و قطع شدگی عضو از انواع زخمهای خونریزی دهنده اند که در صورت سرعت عمل و استفاده از وسایل ساده میتوان حیات فرد را تضمین کرد.
تفاوت پانسمان و بانداژ
پانسمان شامل گاز استریل یا چسب زخم است که روی زخم باز را میپوشاند و با زخم ارتباط مستقیم دارد. بنابراین باید تمیز و ترجیحا استریل باشد. هدف از پانسمان، بند آوردن خونریزی و جلوگیری از عفونت و آلودگی زخم است. اما بانداژ به منظور ثابت نگهداشتن پانسمان در جای خود، ایجاد فشار مستقیم روی پانسمان و جلوگیری از خونریزی، کاهش تورم و… کاربرد دارد و باید تمیز باشد اما لازم نیست استریل باشد.
در شرایط کمبود امکانات پزشکی، یکسری اصول طلایی برای شستشو، پانسمان و بانداژ زخمها وجود دارد که افراد در محدودیتها میتوانند از آن برای نجات جان خود یا سایرین استفاده کنند.
شستشوی زخم با کمترین تجهیزات
اصل طلایی این است که از تمیزترین چیزی که در دسترس دارید استفاده کنید. اگر دستکش ندارید، دستها را خوب بشویید. اگر آب تمیز ندارید، زخم را دستکاری نکنید. میتوانید بدون سرم و بتادین، زخم را شستشو دهید. بهترین گزینه آب جوشیده خنک شده همراه با مقداری نمک است. یک لیوان آب جوشیده خنک شده را همراه نصف قاشق چایخوری نمک مخلوط کنید و زخم را به آرامیبا این محلول بشویید.
گزینه بعدی، آب و صابون است. اگر آب سالم دارید، زخم را با آب و صابون ملایم بشویید. صابون مایع بهتر است. گزینه آخر استفاده از آب تمیز به تنهایی است. اگر هیچ چیز ندارید با آب تمیز، زخم را بشویید. هرگز الکل، بتادین غلیظ، وایتکس و سایر مواد شیمیایی را مستقیماً روی زخم باز نریزید.
پانسمان بدون گاز استریل
در صورتی که پد گاز استریل در دسترس ندارید از یک پارچه تمیز نخی، پیراهن نخی کهنه اما تمیز یا اتو کشیده شده یا با آب جوش شسته شده استفاده کنید. اگر خونریزی شدید نیست، دستمال کاغذی ضخیم چند لایه قابل استفاده است. پد بهداشتی (نواربهداشتی) برای زخمهای بزرگ عالیست و نوار چسب پارچهای برای زخمهای کوچک مناسب است.
برای ثابت نگهداشتن پانسمان و جلوگیری از خونریزی اگر باند پارچه ای یا کشی ندارید از پارچه نوار شده به صورتی که لباس را قیچی کنید و نوار باریک ببرید، روسری یا چفیه برای بستن پانسمان، روی دست یا پا، کمربند پارچهای یا شال، چسب نواری معمولی اگر حساسیت پوستی نباشد به عنوان بانداژ استفاده کنید. اگر زخم خونریزی شدید دارد، چند لایه پارچه تمیز روی زخم بگذارید و با دست به مدت ۱۰ دقیقه بدون برداشتن، محکم فشار دهید و سپس با باند یا پارچه محکم نه آنقدر سفت که خون رسانی قطع شود، ببندید. اگر خون از روی پانسمان رد شد، پانسمان را برندارید و لایه دیگری اضافه کنید.
این روشها منسوخ شدهاند
از جمله اشتباهات رایجی که در شرایط کمبود امکانات و وسایل با نگرش سنتی برای کنترل خونریزی زخم استفاده میکنند، به کار بردن خمیردندان، زردچوبه، روغن، کره یا وازلین روی زخم باز است که این کار سبب آلودگی و عفونی شدن زخم میشود. از استفاده پنبه روی زخم باز و دست زدن به زخم با دست آلوده جدا اجتناب کنید. بهتر است پانسمان هر ۲۴ ساعت تعویض شود.
البته اگر پانسمان خیس یا کثیف شد زودتر تعویض کنید. در هنگام تعویض، زخم را مجدد با آب نمک بشویید. اگر زخم بوی بد بدهد، قرمز شود، محل زخم دچار حرارت و گرمیشود یا خروج ترشحات زرد رنگ از زخم، نشانه چرک و علامت عفونت است و باید هرچه سریعتر به مراکز درمانی مراجعه شود.
