روایتی از بازگشایی پرتنش دانشگاه ها پس از ۵۶ روز تعطیلی

در گفت‌وگو با چند فعال دانشجویی به این ماجراها پرداخته شد. 

دانشگاه شریف؛ سکوت تجمع با نوای‌سنج شکسته شد

روز دوم اسفندماه در دانشگاه «صنعتی شریف» تجمعی خودجوش برگزار شد، هدف دانشجویان در این تجمع سوگواری برای جان‌باختگان بود. یکی از دانشجویان این دانشگاه می‌گوید: «قرار بود از ظهر این تجمع برگزار شود. اما از همان صبح و ساعاتی قبل به دانشجویانی که از محل تجمع رد می‌شدند، اخطار می‌دادند». اما در نهایت ساعت ۱۲ عده زیادی از دانشجویان با در دست داشتن عکس کشته‌شدگان در فضای مقابل سلف البرز دانشگاه شریف جمع شدند و در سکوت شمع روشن کردند: «تجمع در سکوت ادامه داشت که ناگهان معاونت فرهنگی دانشگاه شروع کرد به پخش قرآن و موسیقی از بلندگوها. عده‌ای از دانشجویان درخواست کردند برای حفظ سکوت، بلندگوها قطع شود که شد. اما دوباره پس از مدتی کوتاه از بلندگوی مستقر در نزدیکی مکان تجمع با صدای بلند موسیقی و اذان پخش شد و سکوت تجمع را از بین برد».

پس از این اتفاق، دانشجویان که از این اتفاقات ناراضی بودند، راهی فضای جنوبی دانشگاه شدند: «در نزدیکی سردر دانشگاه ناگهان دیدیم عده‌ای از اعضای بسیج دانشجویی و هیئت‌الزهرای دانشگاه صف کشیده‌اند تا از حرکت دانشجویان جلوگیری کنند. آن‌ها شروع به زدن‌سنج و دمام کردند و پرچم افراشتند و حتی بلندگو هم داشتند».

این اتفاق، شروع‌کننده درگیری بین دانشجویان و بسیج دانشجویی شد. «تا قبل از این، خبری از خشونت و تقابل نبود. اما افراد بسیج دانشجویی همراه با افرادی که معلوم نیست چطور از طرف صداوسیما سر از دانشگاه درآورده بودند، شروع به فیلم‌برداری از دانشجویان معترض کردند که با مخالفت آن‌ها مواجه شدند. پس از این اتفاق مدتی درگیری ایجاد شد و چند نفر نیز آسیب دیدند. همین‌طور استادان و افرادی نیز تلاش کردند وساطت کنند که البته به نتیجه نرسید».

او درباره ادعای چاقوداشتن دانشجویان می‌گوید: «بسیج دانشجویی مدعی است که به سمت آن‌ها چاقو پرتاب شده، اما هیچ سندی برای این ادعا وجود ندارد و حتی در ویدئوی منتشرشده در کانال رسمی بسیج دانشجویی شریف، تنها یک چاقو وجود دارد که در دست دانشجویان نیست».

پس از پایان تجمع نیز خروج دانشجویان به راحتی صورت نگرفت: «حوالی ساعت پنج عصر برخی مسئولان دانشگاه به دانشجویان هشدار دادند که احتمال بازداشت دانشجویان و حضور برخی افراد در خود محیط دانشگاه وجود دارد». 

دانشگاه امیرکبیر: فیلم‌برداری و افزایش تنش

«روز شنبه مجمع دانشجویان امیرکبیر میزی برای سوگواری می‌آورد و دانشجویان تصمیم می‌گیرند ساعت ۱۲ دور آن میز جمع شوند. تجمع که شروع شد، ابتدا به شکلی مسالمت‌آمیز شعارهایی مثل «این گل پرپر شده هدیه به میهن شده» سر داده شد، اما با حضور برخی اعضای بسیج دانشجویی ناگهان فضا عوض شد». این را یکی از دانشجویان دانشگاه «امیرکبیر» می‌گوید؛ او به تصاویری که در کانال تلگرامی بسیج دانشجویی امیرکبیر منتشر شده، اشاره می‌کند، در این تصاویر این نیروها با در دست داشتن پرچم و بروشور شروع به دادن شعارهایی بر ضد دانشجویان می‌کنند.

این دانشجو می‌گوید که حین تجمع، درگیری‌های کوچکی مثل پرتاب بطری به سمت یکدیگر اتفاق افتاده و حراست نیز تلاش داشت برای کاهش تنش مداخله کند: «حراست بین نیروهای بسیج دانشجویی و دیگر دانشجویان ایستاده بود تا درگیری شدت نگیرد. از مسئولان دانشگاه نیز معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه تنها تجمع را نظاره کرد و هیچ اقدام دیگری نداشت». 

علم و صنعت: احضار به کمیته انضباطی دانشگاه

دانشگاه «علم و صنعت» از یک هفته پیش از شروع کلاس‌ها، به احضار جمعی دانشجویان به کمیته انضباطی دست زده است. یکی از دانشجویان این دانشگاه که از نزدیک پیگیر این وضعیت بوده است، می‌گوید: «به نظر می‌رسد نزدیک به ۱۰۰ دانشجو احضار شده‌اند. برای مثال فردی را به دلیل رعایت‌نکردن مقررات خوابگاه در روزی که اصلا خوابگاه نبوده به کمیته فراخوانده‌اند، یا برای فردی که یک ماه پیش انصراف داده، تشکیل پرونده داده‌اند. اغلب افرادی که احضار شده‌اند، خوابگاهی بودند درحالی‌که خوابگاه‌ها تا همین چند روز اخیر بسته بود». در اعتراض به این احضارها و تعطیلی دانشگاه، انجمن‌های علمی، سیاسی و شورای صنفی دانشگاه علم و صنعت بیانیه‌ای مشترک منتشر کردند؛ بیانیه‌ای که با واکنش تند دانشگاه مواجه شده است. 

دانشگاه محل تکثر است

«محمدحسن» دانشجوی کارشناسی و از اعضای یکی از تشکل‌های رسمی دانشجویی در دانشگاه تهران است: «همیشه می‌گویند دانشگاه تهران نماینده یک گروه خاص هستند، آمارهای سازمان سنجش نیز می‌گوید این سال‌ها ورودی دانشگاه بیش از هر زمان دیگری از طبقات فرادست است، اما در این بین دانشجویانی نیز هستند که از طبقات و گروه‌های نسبتا فرودست با زحمت خودشان شانس حضور در دانشگاه را پیدا می‌کنند و همین‌طور دانشجویان زیادی نیز از شهرهای دور و نزدیک به دانشگاه می‌آیند، در نتیجه در عمل دانشگاه از هر مکان دیگری بیشتر توان نمایندگی گروه‌های مختلف قومیتی و اجتماعی را دارد».

او می‌گوید تصمیم تعطیلی دانشگاه، تصمیمی از سر فهم بحران بود. «محمدحسن» به این اشاره می‌کند که دانشگاه به واسطه تکثر و پهنای خود فضایی برای تضارب اندیشه بود که حالا پس از ۵۶ روز بسته‌بودن تبدیل به توپ چهل‌تکه‌ای از اندیشه‌هایی شده که دیگر توان گفت‌وگو با یکدیگر را ندارند: «وقتی شما به دانشکده‌های مختلف برای کلاس یا سلف یا دیگر مسائل می‌روی، با افراد متفاوتی مواجه می‌شوی که نگاه‌های مختلفی دارند و در عین حال اکثرا قائل به گفت‌وگو هستند. وقتی این فضا از بین می‌رود و در سوی دیگر اینترنت نیز قطع می‌شود، دانشجویان دیگر یکدیگر را نمی‌شنوند و بعد از یک دوره طولانی نبود ارتباط وقتی با هم مواجه می‌شوند دیگر فضای گفت‌وگوی پیشین را نمی‌سازند، بلکه به سوی دعوا و افراط و تفریط می‌روند. این تعطیلی، فضای دانشگاه را به فضایی برای دعوا بین گروه‌های مختلف سیاسی و اندیشه‌ای تبدیل کرده است». این فعال دانشجویی می‌گوید بستن فضای دانشگاه، بستن فضای گفت‌وگو بوده است. 

بسته‌شدن دانشگاه به سود تندروی

«عبدالله» دانشجوی دانشگاه شهید بهشتی در مقطع کارشناسی ارشد است؛ دانشجویی که همیشه برای شکل‌گیری و حفظ فضاهای دانشجویی در دانشگاه فعالیت کرده است: «تعطیلی دانشگاه‌ها خیلی در کنشگری دانشجویان تأثیر منفی داشت مخصوصا که این‌بار هدف تعطیلی‌ها بیشتر معطوف به دانشجویان کارشناسی بود. در این تعطیلی، فضای انجمن‌های علمی و سیاسی که می‌توانستند سازنده هسته‌های دانشجویی باشند، از بین رفت».

او می‌گوید رفتن دانشجویان از فضای حضوری به فضای مجازی امکان‌های متعددی را از آن‌ها گرفت: «در فضای مجازی نهایتا دانشجویان در گروه‌هایی درباره دغدغه‌های ضروری خود حرف می‌زنند. اما در محیط حضوری دانشگاه فضایی برای فکرکردن و کنشگری ایمن‌تر نسبت به بیرون از دانشگاه وجود دارد. از بین رفتن این فضاها به سود تندروی‌ها تمام شد». از نظر این فعال دانشجویی حالا که دانشگاه باز شده، به واسطه تعطیلی طولانی‌مدت و دورشدن افراد از هم، شکاف‌هایی جدی و مرزبندی‌های محکم ساخته شده است: «بر اثر این افزایش شکاف‌ها حالا دیگر دانشگاه نیز فضای امن‌تری نسبت به خیابان نیست، هرچند در دانشگاه خبری از ابزارهای مستقیم خشونت نیست اما فضا بسیار تند است. 

دانشگاه، فضایی برای تضارب آرا

«اگر دانشگاه‌ها باز می‌ماند، امکانی برای شکل‌گیری گفتمانی متفاوت ایجاد می‌شد و تضارب آرا شکل می‌گرفت که در نهایت از رادیکالیسم موجود می‌کاهید». این را «علی» می‌گوید؛ دانشجوی حقوق که سال‌های زیادی در دانشگاه علامه طباطبایی فعالیت دانشجویی کرده است: «من به‌شخصه کاری که در دانشگاه می‌کنم، شعاری که می‌دهم و حرفی که می‌زنم با آنچه در خیابان انجام می‌دهم متفاوت است. بستن دانشگاه در این مدت دانشجویان را ترغیب به رفتن به خیابان کرد، از سمت دیگر همیشه در دانشگاه افرادی بودند که به منطق خیابان نزدیکی بیشتری داشتند اما به‌هرحال به واسطه دانشجوبودن در دانشگاه می‌ماندند، تعطیلی باعث شد آن‌ها نیز تنها گزینه خود را خیابان ببینند».

این فعال دانشجویی معتقد است تعطیلی دانشگاه ناشی از یک تحلیل نادرست بود: «من فکر می‌کنم مسئولان دانشگاهی و امنیتی فکر می‌کردند با خالی‌کردن خوابگاه‌ها باعث می‌شوند دانشجویان به خانه رفته و تحت کنترل خانواده قرار بگیرند. اما در واقعیت دیدیم که در روزهایی از اعتراضات مردم به شکل خانوادگی به خیابان‌ها آمدند». «علی» می‌گوید این تعطیلی همسو شد با گفتمان‌هایی که می‌خواهند دانشگاه را کنار بزنند.