قصه کودکانی که ازدواج را به کار کردن ترجیح می‌دهند/ سیستان بلوچستان رکورددار آمار کودک همسری است
قصه کودک همسری همچنان موضوع روز جامعه است و در شهرها همچنان قربانی میگیرد.
«حدودا ۲۰ نفری می‌شوند جمعیت پسران و دختران نوجوانی که در محله لب خط شوش جمع شده‌اند و قرار است از دانشجویان داوطلب مهارت‌های هنری بیاموزند. بچه‌ها در یکی از خانه‌های فرهنگ دور هم روی زمین نشسته‌اند و یکی یکی خودشان را معرفی می‌کنند. نوبت به آنها رسید. از پسران جدا نشسته‌اند. ۱۲ سال دارند. تمایل زیادی به حرف زدن ندارند. ریحان موهایش را از زیر روسری جمع می‌کند و چادر سیاهش را دور خودش می‌پیچد. فاطمه سرش پایین است. کنار ریحان نشسته است. نفر سومی که زهرا نام دارد از دونفر دیگر بیشتر تمایل به معرفی خودش دارد. دوست دارد نویسنده شود. هم قلم خوبی دارد هم خوب حرف می‌زند. ظاهرشان مانند باقی دختران ۱۲ ساله نیست. ابروهایشان باریک و رنگ شده است. چشمانشان را آرایش کرده‌اند. رگه‌های قهوه‌ای روشن در موهای ریحان خودنمایی می‌کند. تنها یک دلیل می‌تواند برای این تغییر ظاهر وجود داشته باشد. یک دلیل برای این گوشه نشینی و دور نشستن از سایر همسالان. یک دلیل که بعد از مدتی از زبان سه دختر ۱۲ ساله شنیده می‌شود. آنها ازدواج کردند.
از مربی دیگری در محله لب خط که بیشتر با دختران در ارتباط است درباره آنها می‌پرسم. او می‌گوید که آنها چند ماه پیش ازدواج کردند. ریحان با مردی ۲۵ ساله ازدواج کرده است و زهرا و فاطمه با پسرانی به ترتیب ۱۷ و ۱۹ ساله. دختران تمایل زیادی به صحبت درباره ازدواجشان ندارند. سرشان را پایین می‌اندازند. مربی درباره دلیل ازدواج سه دختر را خواست خانواده و مسایل مالی عنوان می‌کند. مربی می‌گوید زهرا خیلی خوب می‌نویسد خانواده‌اش قول دادند که او بعد از ازدواج هم بنویسد اصلا برای همین ازدواج کرده که همسر جوانش به او برای نوشتن کمک کند و هزینه‌های او را تقبل کند.
زهرا که به نظر می‌آید خجالت را کنار گذاشته است نزدیک‌تر می‌آید و می‌گوید: من خودم خواستم ازدواج کنم٬ با ازدواج دیگر نیازی به کار کردن ندارم به زودی بچه دار می‌شوم او کار می‌کند.
ریحان و فاطمه اما ناراحت به نظر می‌رسند در پایان در عکس دسته جمعی پس از دوره آموزشی شرکت نمی‌کنند٬ به نظر می‌رسد که پس از پایان کلاس گوشه گیرتر شدند. از محله لب خط فاصله می‌گیریم و بیشترمان فکرمان پیش سه دختری مانده که چشم‌هایشان شیطنت کودکی را از دست داده و زودتر از موعد زنانه شده است.»
مبارزه و مقابله با کودک همسری
«کودک همسری»٬ «ازدواج کودکان زیر سن قانونی»٬ «حمایت از حقوق کودک» و ... عباراتی هستند که این روزها در راستای تصحیح قانون برای جلوگیری از ازدواج کودکان زیر سن قانونی در رسانه‌ها استفاده می‌شود. نخستین بار این فراکسیون زنان بود که حدود ۳ سال پیش معایب ازدواج کودکان زیر سن قانونی را مطرح کرد و با ارایه طرحی در صدد تغییر قانون ازدواج برآمد. طبق ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی حال حاضر ایران٬ ازدواج دختران قبل از سن ۱۳ سال و پسران قبل از رسیدن به ۱۵ سال با اجازه ولی و تشخیص دادگاه و قاضی مربوطه صورت میگیرد. حال نمایندگان مجلس در تلاش هستند تا با تغییر قانون٬ به طورکلی ازدواج دختران زیر ۱۳ سال و پسران زیر ۱۶ سال را ممنوع کنند. همچنین ازدواج دختران بین ۱۳ تا ۱۵ سال و پسران ۱۶ تا ۱۸ سال مشروط به اجازه دادگاه و پزشکی قانونی شد.
آماری که دقیق نیست
دبیر سمینار ازدواج کودک جمعیت امام علی (ع) در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی وقایع اتفاقیه درباره علل متعددی که منجر به ازدواج کودکان می‌شود می‌گوید: در موارد متعددی می‌توان به فقر اشاره کرد. در برخی موارد می‌توان به مدل‌های قومیتی و فرهنگی که در کشور وجود دارد اشاره کرد. ببینید در بعضی قومیت‌ها هر زمان که کودک به بلوغ می‌رسد او را وادار به ازدواج می‌کنند.
زهرا کهرام سیستان بلوچستان٬ خوزستان٬ آذربایجان و ... را به عنوان استان‌هایی که در آنها آمار کودک همسری زیاد است عنوان می‌کند و می‌گوید: سازمان آمار مدل ارایه آمار خودش را تغییر داده است٬ اکنون تحلیل ارایه می‌شود و دقت قبلی را ندارد. هرچند که هنوز هم آماری از ازدواج‌های غیر ثبتی وجود ندارد. به هرحال بسیاری از ازدواج‌های زیر سن قانونی اصلا در جایی ثبت نمی‌شوند و همین باعث می‌شود که این تعداد ازدواج‌ها در آمار رسمی که سازمان‌ها اعلام می‌کنند وجود نداشته باشد.
این فعال حقوق کودک با ارایه یک مثالی این اتفاق را شرح می‌دهد و درباره کودکان مطلقه عنوان می‌کند: بسیاری از کودکان وقتی ازدواج می‌کنند دقیقا نمی‌دانند که بعد از ازدواج چه اتفاقی برایشان می‌افتد. مثلا کودکی ۱۴ ساله در آذربایجان شرقی بود که با پسری ۱۷ ساله ازدواج کرد. دختر نمی‌دانست پسر اعتیاد دارد. اکنون دختر درست یک سال پس از ازدواجش طلاق گرفته است و در زمره کودکان مطلقه قرار گرفته است.
کهرام همچنین درباره افرادی مانند زهرا که به خواست خودشان ازدواج می‌کنند اعلام می‌کند: درصدی از دختران و یا پسران به خواست خودشان می‌خواهند ازدواج کنند٬ علتش هم واضح است آنها اگر در خانه پدری‌شان بمانند مجبور به کار کردن هستند و اگر ازدواج کنند بچه دار می‌شوند و فرزند آنها مجبور به کار می‌شود. به همین دلیل این دختران و پسران ترجیح می‌دهند که رویه خودشان را تغییر دهند تا دیگر مجبور به کار نباشند.
طرحی که مجلس ارایه داد
همانطور که در ابتدای گزارش هم اشاره کردیم چند سالی که طرحی در دستور کار فراکسیون زنان مجلس است که درصورت رای آوردن آن قانون ازدواج دچار تحول می‌شود. این طرح که یک فوریت آن در مجلس تایید شده است احتمالا بتواند تعداد کودکان مطلقه و بیوه را کاهش دهد و کودکان را به جایگاه تحصیل که در آن سن و سال به آن تعلق دارند بازگرداند. این طرح این هفته در صحن علنی مجلس بررسی خواهد شد و نمایندگان فراکسیون زنان امید دارند که نظر مثبت سایر نمایندگان را جلب کنند.
یک عضو فراکسیون زنان مجلس شورای اسلامی درباره الزامات این طرح در گفت‌وگو با وقایع اتفاقیه عنوان کرد: قطعا با تصویب این طرح از سوی نمایندگان مجلس شورای اسلامی مشکلات بسیاری از دختران کم سن و سال ما برطرف خواهد شد و آنها می توانند به مباحث تحصیلاتی خود ادامه دهند.
فاطمه ذوالقدر درباره اینکه چرا قاضی دادگاه اجازه چنین ازدواجی را به خانواده می‌دهد گفت: این اقدام غیرقانونی است و این حق برای دختر و شاهدانی که در جریان این موضوع بودند وجود دارد که با طرح شکایت بتوانند از حق خود دفاع کنند.
این عضو فراکسیون زنان مجلس درباره آسیب‌هایی که به کودکان وارد می‌شود اعلام کرد: مجلس شورای اسلامی با استفاده از تمامی بسترهای قانونی در جهت مقابله با ازدواج دختران کم سن و سال و حتی پسران باتوجه به آسیب‌های روحی و روانی که در این راستا وجود دارد قطعا برخورد خواهد کرد.
اجباری که باید از بین برود
درحالیکه بسیاری از انجمن‌ها در تلاش هستند تا کودک همسری هرچه زودتر در قانون اصلاح شود اما هستند افرادی که تغییر آن را با قوانین شرع در تضاد می‌دانند. این درحالیست که سال گذشته آیت الله مکارم شیراز ی یکی از مراجع تقلیدی بود که به این طرح دید مثبتی داشت و عنوان کرد که گذشته با اکنون متفاوت بوده و ملاک ازدواج اکنون بلوغ فکری است. بعد از این اعلام نظر می‌توان نتیجه گرفت که فعالان این حوزه کاری خلاف شرع و دین انجام نمی‌دهند.
می‌توان امیدوار بود که بعد از تصحیح این قانون احتمالا فرهنگ ازدواج زیر سن قانونی در میان خانواده‌ها و نظام آموزشی تغییر کند و بلوغ فکری به جای بلوغ جسمی به شرطی برای ازدواج مبدل شود.
خبر فوری سال گذشته هم به قصه کودک همسری پرداخته بود که می‌توانید آن را در اینجا بخوانید.
منبع: روزنامه آنلاین وقایع اتفاقیه
33
