نگاهی به حضور فولاد خوزستان در متافو ۱۴۰۵؛ ضرورت تبدیل توان فناورانه صنعت فولاد به قدرت اقتصادی
حضور فولاد خوزستان با پنج شرکت تابعه در متافو امسال، نمونه قابلتوجهی برای بررسی این موضوع است.
در نمایشگاههای صنعتی، معرفی یک فناوری تازه یا رونمایی از محصولی جدید معمولاً با استقبال و توجه همراه است؛ اما آنچه کمتر دیده میشود، مسیر دشواری است که یک دستاورد فناورانه باید برای تبدیلشدن به محصولی اقتصادی و برخوردار از بازار پایدار طی کند.
بیستوسومین نمایشگاه بینالمللی ایران متافو، با حضور حدود ۴۵۰ شرکت داخلی و خارجی از ایران و ۱۶ کشور جهان، فرصت مناسبی برای بازاندیشی در همین مسئله فراهم کرده است. صنعت فولاد ایران طی سه دهه گذشته سرمایهگذاری عظیمی برای ایجاد ظرفیت تولید، توسعه دانش فنی و بومیسازی تجهیزات انجام داده و اکنون مجموعه قابلتوجهی از توانمندیهای مهندسی و فناورانه را در اختیار دارد. بااینحال، در شرایط تحریم، محدودیت منابع مالی و افزایش هزینههای تولید، صرف برخورداری از این توانمندیها نمیتواند مزیت اقتصادی پایداری ایجاد کند. مسئله مهمتر، تبدیل دانش فنی و دستاوردهای پژوهشی به محصولاتی است که بتوانند در مقیاس اقتصادی تولید شوند، مشتری داشته باشند و در رقابت با نمونههای مشابه جایگاه خود را حفظ کنند. از این منظر، اهمیت متافو را باید در فرصتی جستوجو کرد که برای نزدیککردن صاحبان فناوری، تولیدکنندگان، سرمایهگذاران و خریداران صنعتی فراهم میآورد؛ ارتباطی که برای آینده صنعت کشور، چهبسا بهاندازه توسعه ظرفیتهای فیزیکی تولید اهمیت داشته باشد.
حضور فولاد خوزستان با پنج شرکت تابعه در متافو امسال، نمونه قابلتوجهی برای بررسی این موضوع است. در کنار سیمیدکو و فولاد شادگان که حلقههای تأمین مواد اولیه و تولید را نمایندگی میکنند، شرکتهای تافکو، پیشگامان فولاد جنوب و آیسا فراگیر ویرا، ظرفیتهای این گروه را در حوزه مهندسی، فناوری و تحول دیجیتال به نمایش گذاشتهاند. رونمایی از محصول فناورانه رنگدانه اکسیدآهن سنتزی حاصل از پسماندهای فولادی، در ادامه موفقیت اخیر پروژه فدنس در سمپوزیوم فولاد، نشان میدهد که امکان توسعه محصولات تخصصی با استفاده از منابع موجود و دانش بومی در این مجموعه جدی گرفته شده است. اهمیت چنین دستاوردهایی تنها در بازیافت مواد صنعتی یا کاهش هزینههای دفع پسماند نیست؛ مسئله اصلی، ورود یک فولادساز به بازار محصولات و خدماتی است که الزاماً در زنجیره سنتی تولید فولاد قرار ندارند. این مسیر میتواند زمینه تنوعبخشی به درآمدها، افزایش بهرهوری منابع و گسترش همکاری با صنایع دیگر را فراهم کند. البته میان رونمایی از یک محصول و دستیابی به تولید تجاری مستمر فاصلهای وجود دارد که باید با آزمون کیفیت، تأمین مالی، شناخت بازار و قراردادهای پایدار طی شود. ارزش کار فولاد خوزستان زمانی بیشتر آشکار خواهد شد که این ظرفیتهای فناورانه به فعالیتهای اقتصادی ماندگار و سودآور تبدیل شوند.
این موضوع به یکی از مسائل دیرپای توسعه صنعتی ایران نیز بازمیگردد؛ فاصله میان توان ساختن و توان تجاریکردن. بسیاری از بنگاههای صنعتی و شرکتهای فناور کشور در طراحی، مهندسی معکوس و ساخت نمونههای اولیه پیشرفت کردهاند، اما تأمین منابع مالی برای تولید انبوه، تضمین کیفیت مستمر، دسترسی به بازار و تحمل ریسک تجاریسازی همچنان از موانع مهم آنهاست. صنایع بزرگی مانند فولاد خوزستان میتوانند در کاهش این فاصله نقش تعیینکنندهای داشته باشند. این شرکتها علاوه بر برخورداری از امکانات فنی و آزمایشگاهی، خود مصرفکنندگان بزرگ تجهیزات، مواد و خدمات تخصصی هستند و میتوانند به نخستین بازار معتبر برای فناوریهای داخلی تبدیل شوند. سفارشهای هدفمند، قراردادهای خرید مشروط به تحقق استانداردهای فنی، مشارکت در تأمین مالی طرحهای دارای توجیه اقتصادی و فراهمکردن امکان آزمون محصولات در محیط واقعی تولید، از اقداماتی است که میتواند مسیر رشد شرکتهای فناور را هموار کند. برای خوزستان نیز چنین رویکردی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا امکان میدهد بخشی از تقاضای گسترده صنایع بزرگ استان به فرصتی برای توسعه شرکتهای تخصصی، ایجاد مشاغل دانشبنیان و گسترش فعالیتهای اقتصادی مستقل تبدیل شود. در این صورت، دستاوردهای فناورانه فولاد خوزستان تنها به افزایش توان رقابتی خود شرکت محدود نخواهد ماند و میتواند به تقویت ظرفیت صنعتی و اقتصادی استان نیز کمک کند.
متافو ۱۴۰۵ زمانی میتواند به نقطه عطفی برای صنعت کشور تبدیل شود که ارتباطات شکلگرفته در آن به سفارشهای واقعی، سرمایهگذاریهای مشترک و حضور محصولات جدید در بازار بینجامد. تجربه فولاد خوزستان نشان میدهد که ظرفیت خلق فناوری و محصولات تازه در دل صنایع بزرگ وجود دارد.
اکنون مسئله آن است که برای این توانمندیها، بازار و سازوکار اقتصادی پایداری ساخته شود؛ زیرا سرنوشت یک دستاورد صنعتی را نه مراسم رونمایی، بلکه روزی تعیین میکند که مشتری برای دومین و سومین بار آن را سفارش میدهد.