مهار خشم و کنترل احساسات در نوجوانان مضطرب با «فناوری نوروفیدبک»
محققان در مطالعه‌ای علمی نشان دادند بهره‌گیری از رویکردهای نوین روان‌شناختی نقشی تعیین‌کننده در افزایش توانایی مهار عواطف ناخوشایند و کنترل الگوهای رفتاری خشم‌آلود در میان پسران نوجوانی دارد که از اضطراب رنج می‌برند.
اختلال‌های اضطرابی از شایع‌ترین و چالش‌برانگیزترین مشکلات روانی دوران کودکی و اوایل نوجوانی به شمار می‌روند که رشد شناختی، عاطفی و عملکردهای فردی و خانوادگی نوجوان را به شدت مختل می‌کنند. این اختلالات معمولاً به خودی خود برطرف نمی‌شوند و در صورت عدم درمان به موقع، با آسیب‌ها و نارسایی‌های روانی متعدد در دوران بزرگسالی تداوم می‌یابند.
نوجوانان مبتلا به اضطراب غالباً سطوح بسیار بالایی از خشم، پرخاشگری و رفتارهای مخالف‌جویانه را نشان می‌دهند، به طوری که حدود ۲۰ درصد از آنان معیارهای رفتارهای مخرب را دارند. همراهی خشم با اضطراب موجب می‌شود پاسخ به درمان‌ها ضعیف‌تر شده و خطرات جدی سلامت روانی و اجتماعی، آینده نوجوان را تهدید کند.
از سوی دیگر، نوجوانان مضطرب هنگام مواجهه با موقعیت‌های تنش‌زا احساسات منفی را بسیار شدیدتر تجربه کرده و نارسایی عمیقی در نظم‌جویی یا همان مدیریت صحیح هیجانات خود نشان می‌دهند. تنظیم هیجانی شامل تمام تلاش‌ها و پاسخ‌های درونی و بیرونی است که فرد برای تعدیل و هدایت احساسات، رفتارها و واکنش‌های جسمانی به کار می‌گیرد. بیماران مبتلا معمولاً به پزشکان مراجعه کرده و درمان‌های دارویی دریافت می‌کنند؛ اما محدودیت‌ها، ملاحظات اخلاقی، زیست‌شناختی و عوارض جانبی داروها ضرورت دستیابی به روش‌های روان‌شناختی غیرتهاجمی و مؤثرتر را آشکار کرده است.
در این رابطه، پریسا مزاحی پژوهشگر روانشناسی عمومی از واحد بروجرد دانشگاه آزاد اسلامی به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود با همراهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، تحقیقی را با هدف ارزیابی اثربخشی درمان مبتنی بر تنظیم امواج مغزی بر بهبود مدیریت هیجانات و مهار خشم در نوجوانان پسر مبتلا به اضطراب به انجام رساندند.
این مطالعه روی ۳۴ نفر از پسران ۱۱ و ۱۲ ساله دارای اختلال اضطرابی که به کلینیک‌ها و مراکز روان‌درمانی مراجعه کرده بودند، انجام شد. درمان نوروفیدبک با دستگاه‌های مجهز به سامانه‌های رایانه‌ای در ۲۰ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای به اجرا درآمد و متغیرها با پرسشنامه‌های معتبر ارزیابی دشواری تنظیم هیجان و خشم سنجیده و تحلیل شدند.
یافته‌های حاصل از این بررسی نشان دادند که اعمال روش درمانی نوروفیدبک توانسته است دشواری نوجوانان را در نظم‌جویی و کنترل هیجانات به شکل معناداری کاهش دهد. همچنین سطح کلی خشم در این گروه با کاهش چشمگیری همراه شد. ارزیابی‌های مربوط به مرحله پیگیری نیز تأیید کرد که اثرات مثبت نوروفیدبک بر مهار خشم و تسهیل تنظیم احساسات کاملاً ماندگار و پایدار بوده است.
بر اساس یافته‌های فوق که در «مجله روانشناسی و روانپزشکی شناخت» وابسته به دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کردستان انتشار یافته‌اند، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که نوروفیدبک روشی بسیار کارآمد و قابل اتکا برای ارتقای سلامت روان پسران ۱۱ و ۱۲ ساله مضطرب است. با توجه به اثربخشی اثبات‌شده این روش، استفاده گسترده از چنین رویکردهای غیردارویی مفیدی در کلینیک‌ها و مراکز روان‌درمانی برای کودکان و نوجوانان دارای اختلالات اضطرابی توصیه می‌شود.
نوروفیدبک در واقع شکل ویژه‌ای از بازخورد زیستی امواج الکتریکی مغز است که بدون هیچ‌گونه دستکاری فیزیکی یا ورود ماده شیمیایی، مغز را از طریق پاداش و بازی‌های کامپیوتری به سوی خودتنظیمی هدایت می‌کند. در این شیوه، زمانی که امواج مغزی مانند موج آلفا که مرتبط با آرامش روانی است افزایش یابد، فرد بازخورد دیداری و شنیداری دریافت کرده و یاد می‌گیرد مسیرهای عصبی خود را برای غلبه بر تنش‌ها و واکنش‌های هیجانی نابهنجار بهینه‌سازی کند. این فرایند یادگیری منجر به هنجارسازی و بازآرایی پایدار فعالیت‌های مغزی شده و احساس آرامش و مهار خشم را پدید می‌آورد.
