حملهای که از بیخ گوش گنجینه موسیقی گذشت
در پی حمله هوایی به شهرری، منزل علی دولو که محل نگهداری یکی از کاملترین آرشیوهای موسیقی ایرانی و برنامههای رادیو ملی بود به شدت آسیب دید، با این حال هیچگونه آسیبی به آرشیو دیجیتال موسیقی ایرانی وارد نشد و فایلهای موصوف همچنان به عنوان بزرگترین آرشیو موسیقی ملی در شهرری حفظ و نگهداری میشود.
در جنگ اخیر منزل علی دولو، نوازنده عود و دف در شهرری دچار آسیب شده است. این هنرمند در گفتوگویی با ایسنا درباره این اتفاق توضیح میدهد: کنار خانه ما یک فرهنگسرا قرار داشت و پلی هم بین خانه و فرهنگسرا بود؛ پلی که نمادی از بافت قدیم محسوب میشد و شهرداری هم بهتازگی آن را ساخته بود. این پل در ورودی شهرری قرار داشت و داخل آن چند مغازه تعبیه شده بود که البته فعال نبودند. زمانی که این پل مورد هدف قرار گرفت، همان لحظه فرهنگسرا هم آسیب دید. فاصله این محدوده با منزل ما زیاد نبود و همین موضوع باعث شد خانه ما هم دچار خسارت شود؛ شیشهها شکست، لولههای گاز ترکید و سیستم برق از کار افتاد. در همان زمان چند نفر از مردم که در حال عبور بودند، شهید شدند، اما در خود محدوده مسکونی محل، موردی از شهادت نداشتیم.
او که از یکی از مهمترین آرشیوهای موسیقی ایران را در منزل خود نگهداری میکند درباره وضعیت آن میگوید: آرشیو موسیقی ایران بهطور کامل در اختیار ماست و در همان خانه نگهداری میشود؛ به همین دلیل لازم است تأکید کنم که این آرشیو کاملاً سالم است و هیچگونه آسیبی ندیده؛ حتی میتوانم بگویم کوچکترین خاکی هم روی آن ننشسته است.
دولو درباره جزئیات این آرشیو توضیح میدهد: این مجموعه شامل حدود ۱۱۵ تا ۱۱۶ سال تاریخ صوتی موسیقی ایران است؛ از هر خوانندهای که صدایی ضبط شده، نمونهای در این آرشیو وجود دارد. برنامههای قدیمی رادیو، بهویژه آنهایی که جنبه موسیقی و آموزش موسیقی داشتهاند، بهطور کامل در این مجموعه گردآوری شدهاند. همچنین نوارهای مذهبی قدیمی، نوحههایی که بر اساس دستگاههای موسیقی ایرانی اجرا شدهاند، برنامههای «گلها» و شبهای شعر، همگی بخشی از این آرشیو هستند؛ بهطور کلی هر آنچه با موسیقی در رادیو مرتبط بوده است، در این مجموعه وجود دارد.
او درباره تمهیداتی که درصورت احتمال آسیب به این آرشیو دیده شده است، بیان میکند: حدود ۱۵ تا ۱۶ سال پیش تمام این آثار را دیجیتالسازی کردیم؛ از نوارهای ریل و صفحههای سنگی گرفته تا کاستها و حتی نوارهای ویدیویی. این آثار اکنون روی چند هارد نگهداری میشوند. با وجود هزینه بالای نگهداری، در چند نقطه مختلف از آنها نسخه پشتیبان تهیه کردهایم تا اگر خدای نکرده اتفاقی رخ داد، این گنجینه از بین نرود. خوشبختانه در این حادثه هیچ آسیبی به آرشیو وارد نشد، اما حتی اگر هم اتفاقی میافتاد، نسخههای دیگری از آن در اختیار داریم.
این نوازنده در پاسخ به اینکه چرا مسئولیت نگهداری آرشیو به نهادهای رسمی سپرده نشده است، میگوید: اگر بخواهم صادقانه بگویم، اگر خودمان آن را نگهداری نمیکردیم، این آرشیو بهدلیل بیتوجهی نهادها از بین میرفت. مدیریتهای کوتاهمدت و نبود تخصص و علاقه کافی باعث شده چنین گنجینههایی کمتر مورد توجه قرار بگیرند.
دولو همچنین به ارزش منحصربهفرد برخی آثار موجود در این مجموعه اشاره میکند و میگوید: بسیاری از هنرمندان قدیمی خودشان برای دریافت آثارشان به ما مراجعه میکنند، چون نسخهای از آن را در اختیار ندارند. از برخی خوانندگان شناختهشده مانند معین حدود ۶۰ دقیقه اثر داریم که حتی خودشان ندارند. همچنین آثاری از سیاوش قمیشی، ابی و فرزین در این آرشیو وجود دارد که برخی از آنها هرگز منتشر نشدهاند یا حتی خود هنرمند یکبار آنها را اجرا کرده و دیگر نشنیده است. حتی نمونههایی وجود دارد که سیاوش قمیشی در آنها قطعات خارجی را تنها با گیتار اجرا کرده و در هیچجایی پخش نشدهاند.
او در ادامه درباره واگذاری این آرشیو به نهادهای رسمی میگوید: واقعیت این است که ترجیح میدهم این مجموعه را در اختیار نهادهایی مانند ارشاد یا صداوسیما قرار ندهم، چون بیم آن میرود که در فرآیندهای اداری و نگهداری، این آثار از دست بروند یا بهدرستی حفظ نشوند.
دولو درباره محل نگهداری آرشیو نیز توضیح میدهد: این مجموعه همچنان در همان خانه در شهرری نگهداری میشود و به جای دیگری منتقل نشده است. خانه هماکنون ترمیم شده و شرایط به حالت عادی بازگشته است. من علاقه دارم این آرشیو در محله تاریخی شهرری باقی بماند؛ چراکه شهرری خاستگاه هنرمندانی همچون فرهنگ شریف و یکی از خاستگاههای مهم موسیقی تهران است. اکنون هم مهمترین نکته این است که آرشیو کاملاً سالم است و هیچ جای نگرانی وجود ندارد. هر کسی هم که به این آثار نیاز داشته باشد، میتواند مراجعه کند و ما آنها را در اختیارش قرار میدهیم.
