ثبت تصویر شوکا برای نخستین بار در شهرستان املش

شوکا (گوزن مینیاتوری) کوچکترین گونه گوزن کشوربه شمار می رود. شوکا با رنگ بدن تقریبا قهوه‌ای و نوک موهای روشن‌ حدود 15 کیلوگرم وزن دارد. در حال حاضر نسل شوکا به دلیل تخریب گسترده و تغییر کاربری عرصه های جنگلی شمال کشور به مناطق مسکونی و زمین های کشاورزی، همچنین شکار غیرمجاز به شدت کاهش یافته و در آستانه انقراض قرار دارد.

با توجه به جنگلی بودن زیستگاه این گونه و عدم امکان سرشماری به روش مشاهده مستقیم در نقاط جنگلی، آمار دقیقی از تعداد شوکاهای باقیمانده در کشور وجود ندارد اما چیزی که مسلم است جمعیت این گونه در بسیاری از مناطق جنگلی شمال کشور بطور کامل از بین رفته و یا شدیدا کاهش یافته است.

ویژگی‌های ظاهری: طول بدن 100 تا140 سانتیمتر و طول دم 1 تا 3 سانتیمتر. ارتفاع بدن 60 تا80 سانتیمترو وزن 15 تا 25 کیلوگرم است. دارای جثه ای کوچک، پاهایی بلندتر از دست ها، بدنی قوزدار و دمی نامشخص، بدن پوشیده از موهای کوتاه قهوه ای متمایل به قرمز در تابستان و موهایی بلند و متمایل به خاکستری در زمستان است. دارای شاخ های بلند با اشعابات 3 تا 5 شاخک است. شاخ ها در پاییز می افتد و در بهار کامل می شود. طول شاخ ها بین 15 تا 23 سانتیمتر و فاصله بین دو شاخ بین 7 تا 13 سانتی متر است.

ویژگی های زیستی: هم در روز و هم در شب فعال هستند. در تابستان زندگی منفرد دارند و هم نر و هم ماده برای خود قلمرو تشکیل می دهند. دارای غده هایی در صورت خود هستند که به وسیله ترشحات آن ها قلمرو خود را تعیین می‌کنند. تنها در زمستان گروه‌هایی کوچکی تشکیل می دهند.گیاهخوار و نشخوار کننده هستند. حس بویایی، شنوایی و بینایی قوی دارند و به خوبی شنا می‌کنند. در هنگام احساس خطر پرش‌های بلندی می کنند اما در حالت عادی در زیستگاه خود بسیار بی‌حرکت هستند.

از علوفه، میوه‌ها، قارچ و نیز سرشاخه گیاهان استفاده می‌کند. دارای صداهایی مخصوص هستند که در زمان جفت گیری و یا هنگام خطر از خود بروز می دهند. جفتگیری در تیر ماه و در برخی موترد در پاییز است در این زمان شوکای نر، مسیری به صورت 8 انگلیسی را به دنیال ماده طی کرده و تنها با یک ماده جفت گیری می‌کند. سلول تخم در شوکا ها به مدت 4 ماه دارای تاخیر باروری است و طول دوره آن در حدود 290 تا 300 روز به طول می‌انجامد. 1 تا 3 بچه با وزن 1 تا 1.5 کیلوگرم به دنیا می‌آورد که تا 3 ماهگی شیر می‌خورند و بعد از یک‌سال بالغ می‌شوند. بچه ها تا چند ماهگی در بین علف ها و بوته ها مخفی هستند و تنها هنگامی که مادر برای آن ها غذا می آورد از جای خود بلند می شوند. طول عمر شوکاها در شرایط طبیعی حدود 10 تا 15 سال است. شکارچیان طبیعی این گونه در ایران، گرگ، پلنگ، پرندگان شکاری و گربه جنگلی هستند.

زیستگاه و فراوانی: غالبا مناطق جنگلی جوان و یا نسبتا انبوه و یا جنگل های بین دشت و مناطق کوهستانی را ترجیح می دهد. در ایران زیستگاه اصلی این گونه در جنگل ها متراکم هیرکانی، جنگل های ارسباران و جنگل های غرب ایران است.

وضعیت حفاظت: شوکا بر اساس قوانین سازمان حفاظت محیط زیست در زمره گونه‌های حمایت شده قلمداد شده است. از نظر اتحادیه جهانی حفاظت(IUCN) این گونه در زمره گونه‌های با ریسک پایین (Lc) قرار گرفته و CITES این گونه را در طبقه خاصی قرار نداده است.

منبع: تسنیم

728