چرا سؤال اصلی جام جهانی «چه کسی قهرمان میشود» نیست؟
قهرمانی آرژانتین در جام جهانی ۲۰۲۲ لحظاتی فراموشنشدنی خلق کرد. آنخل دیماریا پس از گلزنی در فینال اشک ریخت و گونسالو مونتیل، زننده ضربه پنالتی سرنوشتساز، پس از ثبت لحظهای جاودانه صورتش را در پیراهن تیم ملی پنهان کرد.
به گزارش خبرفوری، شور و هیجان آن پیروزی چنان گسترده بود که حدود چهار میلیون نفر در بوئنوسآیرس برای جشن قهرمانی جمع شدند و بازیکنان مجبور شدند به جای اتوبوس از هلیکوپتر برای ادامه مراسم استفاده کنند.
برای بازیکنان، هواداران و حتی ملتها، فتح جام جهانی تجربهای شبیه سرخوشی عمیق است. امسال نیز یک کشور این احساس را تجربه خواهد کرد. بسیاری تلاش میکنند پیشبینی کنند چه تیمی قهرمان خواهد شد، اما پرسش مهمتر شاید این باشد که چه تیمی «باید» قهرمان شود. برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید هدف واقعی جام جهانی را شناخت.
جام جهانی بخشی از روابط بینالملل است. کشورهای میزبان از آن بهعنوان ابزاری برای نمایش قدرت و دیپلماسی نرم استفاده میکنند. مسابقات گاهی دیدارهایی حساس میان کشورهایی با تنش سیاسی ایجاد میکنند و در عین حال ملتهایی را کنار هم قرار میدهند که معمولا ارتباط چندانی با یکدیگر ندارند. این رقابتها همچنین نشان میدهند مردم جهان، با وجود تفاوتها، اشتراکات زیادی دارند؛ از جمله علاقه مشترک به تماشای فوتبال.
بیشتر بخوانید:
جامجهانی فوتبال همیشه سیاسی بوده است | از موسولینی تا ترامپ؛ هفت نمونه از سیاستبازیهای یک جام
آیا تیم ملی پرتغال بدون کریستیانو رونالدو تیم بهتری است؟
اقتصاددانی که قهرمان سه دوره جامجهانی قبل را درست پیشبینی کرد | او قهرمان امسال را معرفی کرد
اما برای هواداران واقعی، اخبار مربوط به بلیتهای گران، فساد یا مسائل سیاسی، داستان اصلی نیست. جام جهانی در ظاهر نمایشی برای صاحبان قدرت است، اما در واقع فرصتی برای فرار از سلطه روزمره محسوب میشود. در طول یک ماه، مردم هنگام کار مسابقات را دنبال میکنند، زودتر محل کار را ترک میکنند و اجازه میدهند کودکان تا دیر وقت برای تماشای بازیها بیدار بمانند. هیچ رئیس یا حکومت قدرتمندی نمیتواند این لذت را از آنها بگیرد.
جام جهانی همچنین سازنده خاطرات است. هواداران دقیقا به یاد میآورند بهترین یا تلخترین لحظات تیمشان را کجا دیدهاند و با چه کسانی آن لحظات را تجربه کردهاند؛ شاید کنار والدینی که دیگر در قید حیات نیستند یا دوستانی که از آنها دور شدهاند.
بیش از هر چیز، جام جهانی جشن امید است. هواداران به معجزه در دقایق پایانی، نجات توسط پرچم آفساید یا فراموش کردن مشکلات روزمره امیدوار میشوند. آنها آرزو میکنند سالها ناکامی جبران شود و ثابت شود گذشته الزاماً آینده را تعیین نمیکند.
نمونهای از این امید، تیم آرژانتین در سال ۱۹۸۶ بود که اندکی پس از پایان حکومت نظامی توانست قهرمان جهان شود. پیروزی تیمهای ضعیفتر نیز این باور را زنده میکند که شگفتی همیشه ممکن است رخ دهد.
اگر بخواهیم بر اساس عدالت و هیجان تعیین کنیم چه تیمی باید قهرمان شود، بسیاری از مدعیان سنتی کنار گذاشته میشوند. در این صورت دو گروه باقی میمانند: کشورهای کوچک اما مستعد و کشورهای بزرگ فوتبالی که هرگز به موفقیت نهایی نرسیدهاند.
کرواسی نمونهای شگفتانگیز از گروه اول است. این کشور با جمعیتی کمتر از چهار میلیون نفر سه بار به نیمهنهایی جام جهانی رسیده است. اما شاید پرتغال شایستهتر باشد؛ کشوری که سالها انتظار کشیده، دوران دیکتاتوری و مشکلات اقتصادی را پشت سر گذاشته و مردمش شیفتگی زیادی به فوتبال دارند.
در گروه دوم، ژاپن قرار دارد؛ کشوری که شکستهای تلخ گذشته هنوز در حافظه هوادارانش باقی مانده است. سنگال نیز هرگز قهرمانی آفریقا در جام جهانی را تجربه نکرده و فوتبال برای مردمش فرصتی برای فراموش کردن مشکلات سیاسی محسوب میشود. مراکش هم با رسیدن به نیمهنهایی در سال ۲۰۲۲ تصویری تازه از خود به جهان ارائه داد.
اما شاید بیشترین شادی در صورت قهرمانی یک تیم جدید نصیب آمریکای لاتین شود. در میان این کشورها، مکزیک جایگاه ویژهای دارد. فوتبال برای میلیونها مکزیکی چیزی فراتر از ورزش است و پیروزی در جام جهانی میتواند امید و غرور ملی بزرگی ایجاد کند.
در نهایت، هرچند فرانسه و اسپانیا شانس بیشتری برای قهرمانی دارند، فوتبال همیشه غیرقابل پیشبینی است. زیباترین پایان ممکن این باشد که مکزیک در فینال پرتغال را شکست دهد. تا پیش از به صدا درآمدن سوت پایان، همه میتوانند به چنین رؤیایی امیدوار باشند.
