نشست ابتذال در سینمای ایران برگزار شد

عصر امروز ۲۱ شهریورماه نشست «ابتذال در سینمای ایران» با حضور هوشنگ گلمکانی، حمید نعمت‌الله، غلامعباس فاضلی و نوید پورمحمدرضا در مقام مجری در سالن شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

در ابتدای این نشست، هوشنگ گلمکانی منتقد سینما بیان کرد: موازی بودن ابتذال با سرگرمی و اینکه چقدر در سرگرمی ابتذال مستتر است مهم است زیرا وقتی یک اثر می خواهد تماشاگر بیشتری را از خود راضی کند پتانسیل بیشتری برای ابتذال دارد.

وی با اشاره به اینکه ابتذال در هر زمانی معنای متفاوتی پیدا کرده است، گفت: قبل از انقلاب به آثاری که برهنگی داشت مبتذل می گفتند اما اگر در تاریخ بخواهیم بررسی کنیم متوجه می شویم که این کلمه از دل هنر عامه پسند بیرون آمده است و حتی پدیده های هنر سرگرمی مثل سیاه بازی، خیمه شب بازی و... از دیدگاهی ممکن است مبتذل تلقی شود در حالی که از دیدگاهی میراث فرهنگی یک کشور محسوب می شود.

سردبیر مجله فیلم افزود: وقتی ما درباره یک چیز مبتذل صحبت می کنیم منظور ما درباره شیوه پرداخت است وگرنه ما موضوع مبتذل نداریم. ممکن است یک وضعیت معمولی و پیش پا افتاده به یک اثر عمیق هنری تبدیل شود و برعکس بنابراین نحوه نگاه مهم است.

در ادامه حمید نعمت‌الله نویسنده و کارگردان سینما عنوان کرد: اولین ابزاری که برای شناخت ابتذال نیاز است عمیق شدن در همین واژه است. در تمام تعریف هایی که از این واژه دیده ام متوجه شده ام ابتذال چیزی است که بی قدر شده است. اگر به کسی بگویید فیلم تو بی محتوا است ممکن است به تو بخندد و بگوید منظور تو چیست ولی اگر به او بگویید مبتذل هستی به او برمی خورد. بر همین اساس در اینجا با ۲ موضوع مواجه هستیم؛ کسی که ابتذال را پذیرا است و کسی که آن را رواج می دهد.

کارگردان «بی پولی» اضافه کرد: وقتی به آثاری که روزگاری به آن مبتذل می گفتند نگاه می کنم متوجه می شوم امروزه همان آثار می توانند فانتزی های خوبی باشند و گویا وقتی به بازخوانی مجدد می رسند دیگر مبتذل نیستند.

وی با اشاره به اینکه در ابتذال کشفی صورت نمی گیرد، گفت: گویا چنین آثاری جایی برای خنده، گریه و چشم چرانی ارزان هستند و از نشانه های ابتذال، کودن بودن آن آثار است.

نعمت الله در پایان این بخش از صحبت هایش عنوام کرد: وقتی که آثار برخی همکارانم را می بینم متوجه می شوم که آنها در کمال استیصال سعی در رد گم کنی دارند برای مثال زمان زیادی برای فیلمبرداری گذاشته اند در حالی که برای پول درآوردن می شود فیلم های بسیار جذاب تری ساخت.

معنای ابتذال در فرهنگ های مختلف فرق دارد برای مثال ما فیلم هندی را سمبل ابتذال در پرداخت می دانیم در حالی که در فرهنگ آنها این موضوع بسیار عادی استگلمکانی در ادامه نشست با اشاره به اینکه معنای ابتذال در فرهنگ های مختلف فرق دارد برای مثال ما فیلم هندی را سمبل ابتذال در پرداخت می دانیم در حالی که در فرهنگ آنها این موضوع بسیار عادی است، گفت: این فرهنگ آنهاست که از زبان بدن استفاده می کنند حتی مردم عادی آنها هم به شدت از حرکات بدن خود برای صحبت کردن استفاده می کنند. به نظر ما این مسایل بسیار مبتذل است ولی در فرهنگ آنها اینگونه نیست بنابراین فرهنگ ها و جغرافیاها در تعریف ابتذال تاثیر دارد. در باور ما فیلم فارسی مظهر ابتذال است و هیچگاه به آن نگاه جدی نشده است به طوری که اگر در دوره ای منتقدی به این مسأله نگاه جدی به این آثار می کرد مورد تمسخر قرار می گرفت.

این منتقد عنوان کرد: به نظرم قضیه ابتذال به شخصی که به این موضوع توجه دارد بسیار بستگی دارد. برای مثال برخی از تئاترهای ما به گونه ای هستند که مردم فقط برای تفریح به تماشای آنها می روند و حتی جریانی در تئاتر روشنفکرانه ما راه افتاده که خنده گرفتن از مخاطب تبدیل به یک هدف شده اما مسأله این است که چه کسی به یک اثر نگاه می کند زیرا از نظر فردی می تواند پیام آموزنده باشد و از نظر فرد دیگری بسیار مبتذل.

در ادامه فاضلی دیگر منتقد حاضر در نشست عنوان کرد: وقتی از ابتذال صحبت می کنیم این ابتذال دو سطح آشکار و پنهان دارد که سطح آشکار خطرناک نیست زیرا همه متوجه آن می شوند. بخش خطرناک ابتذال آن سطح پنهان است که افراد کمتر متوجه آن می شوند. سطح ظاهری ابتذال در قبل از انقلاب هم به بن بست رسیده بود و این نشان می دهد که مردم در سال هایی شکل ظاهری ابتذال را پس زده بودند. من نمی توانم مقصر ابتذالی را که در سینمای ایران وجود دارد، چند نفر معرفی کنم بلکه به نظرم این امر از سوی تماشاگرانی رخ می دهد که از این ابتذال استقبال می کنند. مردمی که به دنبال کلیپ های کوتاه خنده آور پرحاشیه در شبکه های مجازی هستند بر اساس همان ها فیلم های روی پرده را برای تماشا انتخاب می کنند. فکر می کنم برای بحث درباره ابتذال باید به جامعه ایرانی برگردیم و ببینیم چقدر نگاه افراد به آرمان های خود تغییر کرده است و این اتفاق چه اثری روی فیلم و جریان نقد می گذارد.

سپس نعمت الله توضیح داد: به نظر من میل به خوشی باید موضوع مهمی در بحث ابتذال باشد. ما گاهی خودمان هم می خواهیم خوش تر باشیم و گاهی افراد برای خوشگذرانی فوری به چیزهای پست تر تن می دهند.

گلمکانی از نعمت‌الله پرسید آیا تولید ابتذال عامدانه است یا خیر که نعمت‌الله گفت: نمی شود نیت ها را به چالش کشید و برخی عامدانه این کار را می کنند و برخی هم برخلاف تصور خود آثار مبتذل تولید می کنند.

سپس گلمکانی اظهار کرد: تولید ابتذال هم عمدی است و هم نهایت توان یک فرد را در فیلمسازی نشان می دهد برای مثال باید پرسید آیا آثار ایرج ملکی به صورت معمول هجو است یا این نهایت توان او در فیلمسازی است؟

وی افزود: گاهی به برخی فیلم های کمدی لودگی می گوییم که این نگاه ما است اما یک جمعیت زیادی آن را دوست دارند. برای مثال یکی از همسایه های من یک بار گفت به من فیلمی معرفی کن و من فیلم «بی خود و بی جهت» را به او معرفی کردم که او بعد از تماشای آن اثر گفت من اصلا متوجه این فیلم نشدم بنابراین این موضوع به نگاه افراد بستگی دارد.

منبع: مهر

728