خواندن رمان «خاکستر» تکان‌دهنده بود
نشست نقد رمان «خاکستر» آخرین رمان حسین سناپور، روز سه‌شنبه ۲۲ خرداد با حضور دکتر حسین پاینده و دکتر سوسن شریعتی در مؤسسه بهاران برگزار شد.
سوسن شریعتی گفت: همان‌طور که پشتوانه مطالعات علوم انسانی برای نویسندگان لازم است، لازم است که علوم انسانی هم با داستان در گفت‌وگو باشند، به دلیل اینکه داستان یک «من» انضمامی را همراه خود دارد. علوم انسانی از یک انسان انتزاعی صحبت می‌کنند و گفت‌وگو با این انسان انضمامی می‌تواند مفید باشد تا از اتهامی که با عنوان کلی‌گویی به علوم انسانی زده می‌شود تبرئه شود.
این جامعه‌شناس افزود: من به آن نسلی متعلق هستم که راوی این داستان است و بسیاری از اشارت‌هایی که راوی به دیروز خودش دارد، تجربه زیست‌شده نسل من است. معتقدم هر فرصتی برای تاریخ معاصر ما مغتنم است که درباره ما میان‌سال‌ها صحبت شود. ما بیست‌ساله‌های ۲۰ سال پیش معمولاً متهمیم. یک اتهام این است که می‌گویند ما هرچه می‌کشیم از آرمان‌گرایی و شریعتی است. یک اتهام این است که ادعای نوعی متولی‌گری برای ارزش‌ها دارند و خواسته‌اند این ارزش‌ها را به الگویی برای همگان تبدیل کنند و همه را زیر امر متحدالشکل‌سازی به نام امر ایده‌آل بکشند. اتهام دیگر این است که آدم‌های بریده و توابی هستند که از طریق تقرب به قدرت برای خود امکاناتی فراهم کرده‌اند.
شریعتی اظهار کرد: خواندن این کتاب برای من زجرآور و تکان‌دهنده بود. راوی این داستان مصداق همه این اتهامات هست. راوی داستان یک فعال اقتصادی موفق است، اما این موفقیت به قیمت چشم بستن بر بسیاری از ارزش‌ها به دست آمده است. این فرد در فساد غوطه‌ور شده، اما در جای‌جای کتاب اشاراتی به یک دیروز دارد که او یک چریک بوده که به‌اصطلاح با بریدن و دادن اسامی رفقا عفو می‌خورد. این گذشته همچون شبح در هر لحظه امروز گریبان او را می‌گیرد. درعین‌حال راوی مترجم انگلس هم هست و از هنرمندان هم حمایت می‌کند. این کارها حکم تسلی خاطر برای او را دارد. باز هم این دیروز به شکل حسرت و کابوس به سراغش می‌آید. حسرت جایی است که او به‌عنوان ناظر جامعه خودش را نقد می‌کند. راوی یکسره رفتارهای اجتماعی مردم از قبیل رانندگی و نحوه رسیدن به قدرت و ثروت را نقد می‌کند. نکته جالب این است که او منتقد خودش هم هست و مدام از خودش به‌عنوان یک مومیایی یا بیگانه‌ای در آئینه یاد می‌کند. با این نقدها سعی می‌کند از خودش اعاده حیثیت کند، اما معلوم است که بیشتر از همه از خودش بیزار است. در این رمان صحبت از آدمی است که به‌جای شوق برایش حسرت و کینه مانده، درنتیجه ما از همان آغاز با جهان ترسناکی روبه‌رو می‌شویم که آدم‌ها درونش در مناسباتی با خودشان و قدرت گیر افتاده‌اند؛ دنیایی که همه جاسوس هم هستند و از هر وسیله‌ای برای کسب استفاده می‌کنند.
او در ادامه گفت: نکته جالب دیگر بازسازی مناسبات سازمانی-چریکی درون شرکت است. همان سلسه‌مراتب قدرت، درجه‌بندی افراد بر اساس دوری و نزدیکی به مرکزیت، اینکه فردیت آدم‌ها به‌ضرورت روح جمعی نادیده گرفته می‌شود، با این عنوان که شرکت مهم است، همچنین سرسپردگی به رئیس از نشانه‌های این تشابه است. بارها و بارها زندانی سیاسی با زندانی مالی مواجه می‌شود و کلیدواژه‌هایی همچون اعتراف برای سبک شدن و نقش بازجو در ایزوله شدن فرد و اعتراف کشیدن، احساس رها شدن زندانی توسط سازمان و به‌تبع آن همکاری با قدرت، طعمه یا شکار شدن، اینها تعابیری است که با عنوان اخلاق‌ستیز از آن یاد می‌شود.
منبع: ایسنا
728
