تشریح دیدگاه‌های مدیرکل جدید هنرهای نمایشی درباره تئاتر خصوصی

مدیرکل هنرهای نمایشی درباره ضرورت وجود تئاتر خصوصی گفت: به مرور دولت در حال واگذاری نقش خود به بخش خصوصی است ولی این به آن معنا نیست که دولت باید خودش را کنار بکشد. پس ضرورت دارد که آیین نامه‌ای تحت عنوان مقررات و ضوابط تئاتر خصوصی تدوین شود.

دومین نشست کانون کارگردانان با موضوع تئاتر خصوصی - تئاتر دولتی با حضور شهرام کرمی مدیرکل هنرهای نمایشی و همچنین مسعود دلخواه، مصطفی کوشکی و رحمت امینی عصر چهارشنبه (۱۲ اردیبهشت ماه) همزمان با جشن بزگداشت روز جهانی تئاتر در خانه هنرمندان برگزار شد.

پیش از این نخستین نشست تخصصی «تئاتر خصوصی- تئاتر دولتی» در ۲۸ بهمن ۹۶ در مجموعه تئاترشهر برگزار شد .ه بود

در این نشست، مصطفی کوشکی مدیر تماشاخانه تئاتر مستقل تهران به عنوان نماینده‌ای از کسانی که تماشاخانه خصوصی دارند درباره ضرورت‌ها، مشکلات و مسایل نگهداری و مدیریت این نوع تماشاخانه‌ها گفت و تاکید کرد باید یک نهاد حمایتی وجود داشته باشد که بتواند به تسهیل شدن این مشکلات کمک کند و به خاطر آنکه ساحتمان این تماشاخانه‌ها استیجاری است هر لحطه ممکن است صاحب ملک قصد تغییر در کاربری این فضاها داشته باشد و به سمت حوزه دیگری که برایشان سودآورتر است بروند.

رحمت امینی نمایشنامه‌نویس، کارگردان و مدرس تئاتر که تاکنون مدیریت و مسئولیت بخشهای مختلفی را در تئاتر کشور داشته است، در این نشست به انواع تئاتر مانند تئاتر دولتی، تئاتر نیمه دولتی_ نیمه خصوصی و تئاتر کاملا خصوصی اشاره کرد و گفت: یک دسته هم تئاتر آزادی یا کمدی آزاد است. همچنین علت رشد و به وجود آمدن تئاتر خصوصی اتفاقاتی چون بالا رفتن تعداد پذیرش دانشجویان هنر در دانشگاه‌ها و همچنین نیاز به جذب شدن آنها در بازار کار و ... است.

سپس شهرام کرمی مدیرکل جدید هنرهای نمایشی با بیان این نکته که "ما با چالش‌های بزرگی در حوزه تئاتر مواجه هستیم" درباره بحث‌هایی که در این نشست مطرح شد، گفت: برگزاری چنین نشست‌هایی بسیار پراهمیت است. به همین دلیل داشتن نگاه علمی در خیلی از جریان‌ها تاثیر زیادی خواهد داشت. بسیاری از آسیب‌هایی که با آن درگیر هستیم این است که تمام فعالیتها را به شکل جاری خود ادامه می‌دهیم در صورتی که باید آسیب‌ها و فواید آن را هم دید و سپس برای رشد آن تلاش کرد.

او ادامه داد: هر اتفاقی که در تئاتر شکل می‌گیرد، به صورت سلیقه‌ای با آن برخورد می‌شود و تابع قانون و برنامه منسجمی نیست. مثل برگزاری جشنواره‌های تئاتری که تابع سلیقه دبیران آن است. بنابراین ما بعد از هر اتفاقی دچار چالش می‌شویم که آن اتفاق چقدر می‌تواند به جریان تئاتر کمک کند.

مدیرکل هنرهای نمایشی با تاکید بر اینکه "تئاتر یک علم است و همه جریان‌های تئاتری را در فضای خود تجربه می‌کند"، بیان کرد: هنر نمایش می‌تواند جریان‌ساز شود. اما وقتی جریانها موثر هستند که در خصوص آن برنامه‌ریزی شده باشد. چیزی که ما مدتها است از آن غافلیم.

او در ادامه صحبت‌های خود به بحث لزوم تئاتر خصوصی و دولتی اشاره کرد و درباره تاریخچه تئاتر در ایران گفت: جریان تئاتر در ایران ابتدا تحت عنوان تئاتر خصوصی بود و تا سال ۴۷ چیزی تحت عنوان نظارت دولتی بر تئاتر نداشتیم و در واقع اشخاصی بودند که سالنهایی را تاسیس کردند و در کنار آن نیز مراکزی تاسیس شد که فقط به اجرای تئاتر نپرداختند بلکه فعالیتهای آموزشی و پرورش گروه‌های تئاتری را هم انجام دادند. به این ترتیب به مرور گروه‌های تئاتری هم ایجاد شدند. در زمانی ضرورت تشکیل اداره برنامه‌های تئاتر ایجاد شد و این اداره به عنوان یک نهاد دولتی آغازگر نظارت و کنترل بر فعالیت‌های تئاتر خصوصی شد.

کرمی ادامه داد: در دهه ۵۰ دولت آغازگر جریان‌هایی شد که نقش حامی را ایفا کرد. بنابراین موجی به نام تئاتر دولتی ایجاد شد که نظام حاکم خودش را بر اجرا، تولید و آموزش به وجود آورد. بعد از انقلاب این جریان معکوس شد و کاملا تئاتر در انحصار دولت قرار گرفت و به مرور تئاترهای خصوصی محدودی به شیوه تئاترهای کمدی و با هدف جلب مخاطب عام به وجود آمد.

مدیرکل هنرهای نمایشی با بیان اینکه از اوایل دهه ۷۰ شاهد تعطیلی تدریجی اینگونه تئاترها شدیم اظهار کرد: طی چند دهه تئاتر ایران دولتی بود و تفکری در ذهن بسیاری از هنرمندان ایجاد شد که دولت باید به طور کامل حامی تئاتر باشد در واقع مبنای فکری و ذهنی بسیاری از هنرمندان بر همین اساس شکل گرفت که تئاتر همچنان باید از طرف دولت مورد حمایت باشد. البته این ساختار که تئاتر به عنوان یک نهاد تفکر برانگیز از طرف نهادهای حکومتی حمایت می‌شود، شیوه متفاوتی است.

او افزود: حمایت می‌تواند مستقیم نباشد. از دهه ۸۰ با گسترش تئاتر و بالا رفتن ظرفیت پذیرش دانشجویان هنر، موجی از جمعیت دانش آموختگان تئاتر ایجاد شد که نیازمند جذب در بازار کار بودند. نتیجه این شد که اکنون بیش از ۱۰۰ تئاتر در تهران اجرا می‌شود و بیش از ۵۰ تماشاخانه فعال تاسیس شد که سهم عمده‌ای از آن در اختیار بخش خصوصی است. به هر حال این بخش می‌تواند آفت‌هایی هم داشته باشد اما باید به این نکته هم اذعان کرد که هر چیزی در آغاز با مشکلاتی مواجه است. به طور مثال در ۵ یا ۶ سال پیش شاهد بودیم که سالن‌های خصوصی در کمترین و محدودترین مکانها تاسیس و به شکل غیراستاندارد تبدیل به پلاتو تئاتر می‌شدند ولی در چند سال اخیر به سمت استاندارد شدن آن پیش رفته‌ایم و به این ترتیب تنها بعضی از تماشاخانه‌های خصوصی نیاز به کنترل و نظارت دارند و نباید این نکته را هم منکر شد که فعالیت بسیاری از تماشاخانه‌های خصوصی از مراکز دولتی موثرتر هستند.

کرمی با بیان اینکه "ما باید تمام جنبه‌های مثبت و منفی ایجاد تماشاخانه خصوصی را مورد توجه قرار دهیم" گفت: بعضی تماشاخانه‌ها صرفا برای کسب درآمد ایجاد شدند البته که سود مادی و معنوی برای آن سرمایه‌گذار مهم است. برای دولت هم مهم است که جایی که سرمایه‌گذاری می‌کند در راستای محتوای مورد نظر و جلب رضایت هنرمندان سود باشد. تئاتر خصوصی یک ضرورت است و به تناسب این ضرورت در راستای اهداف دولت بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی حرکت می‌کند یعنی واگذاری مراکز در حوزه‌های آموزشی و حتی علم و صنعت به بخش خصوصی.

وی اظهار کرد: ما در ابتدا برای نحوه کار و نظارت بر تئاتر خصوصی سردرگم بودیم اما اکنون این روند در حال پیشرفت است. من معتقدم که تئاتر خصوصی دارای شرایط، ضوابط، مقررات و حتی رابطه خوبی با هنرمندان است. در ارزیابی‌ای که از مشکلات تئاتر خصوصی در سالهای ۸۵ و ۹۶ انجام شد دیده شد که مشکلات در بخش خصوصی سال ۸۵ بسیار بیشتر از سال ۹۶ بود بنابراین یک رابطه دو طرفه ایجاد شده است. این روزها تماشاخانه‌هایی که ایجاد می‌شوند استانداردتر هستند هم از نظر فنی و هم از نظر مدیریت.

او در جمع بندی صحبتهای خود در این بخش گفت: تئاتر خصوصی یک ضرورت است و به مرور در چارچوب قواعد و قوانین دارای انسجام و ضوابط خاصی می‌شود. ولی شاید نکته‌ای که ضرورت داشته باشد به آن توجه کنیم نقش دولت با این گونه از تئاتر است یعنی دولت چه نقشی می‌تواند در فعالیت، نظارت و هدایت تئاتر خصوصی داشته باشد. اکنون آنقدر این فضاها با هم ادغام شده‌اند که چیزی تحت عنوان تئاتر خصوصی دولتی نداریم و شاهد این هستیم که این قوانین در سازمانهای دولتی هم اعمال می‌شود.

مدیرکل هنرهای نمایشی اضافه کرد: این اتفاقات نشان می‌دهد که به مرور دولت در حال واگذار کردن نقش خودش به بخش خصوصی است ولی این به آن معنا نیست که دولت باید خودش را کنار بکشد. دولت همچنان ممکن است نقش حمایتی خودش را از هر نوع تئاتری داشته باشد. تئاتر وابسته تئاتر در برابر مستقل، تئاتری است که بخش دولتی بر آن نظارت می‌کند، میریت دارد و روی محتوای آن دخالت می‌کند و هزینه تولید آن را پرداخت می‌کند.

شهرام کرمی با اشاره به اینکه در اروپا کمپانی‌های متعددی وجود دارد و دولت از آن کمپانی‌ها حمایت می‌کند، گفت: امیدوارم بخش تئاتر خصوصی یا مستقل به مرور به آن سمت هدایت شود و آنقدر گسترش پیدا کند که دولت بتواند نقش خودش را فقط در بعد حمایتی اعمال کند البته ما با یک گونه دیگر هم مواجه هستیم. آنهم این است که چه کسی باید تئاتر خصوصی را ایجاد کند. آیا صرفا داشتن سرمایه کافی است و این آفتی برای تئاتر نخواهد شد و صرفا نگاه درآمدزایی باعث نمی‌شود که تئاتر از مسیر خود خارج شود؟

او ادامه داد: در پاسخ باید گفت که تئاتر برای همه گونه‌های زندگی و هر نوع مخاطبی برنامه‌ریزی دارد. از تئاتر در آپارتمان گرفته تا در بیمارستان و حتی نمایش‌هایی که به سرمایه زیادی نیاز دارند و به نوعی فاخر هستند در دل این هنر وجود دارد. اینکه چه آسیبی با وجود تجاری شدن به تئاتر وارد می‌شود و مسیر آن را منحرف می‌کند، رابطه مراکز دولتی با بخش تئاتر خصوصی را بیش از پیش مورد اهمیت قرار می‌دهد. بنابراین باید از گروه‌های تئاتر خصوصی که در راستای توسعه و ارتقای تفکر تئاتر پیش می‌رود، حمایت جدی کرد. پس ضرورت دارد که آیین نامه‌ای تحت عنوان مقررات و ضوابط تئاتر خصوصی تدوین شود.

مدیرکل هنرهای نمایشی در ادامه صحبت‌های خود به بحث مکانیزم‌های حمایتی دولت و همچنین نحوه نظارت و اجرای قوانین اشاره کرد و گفت: ارزیابی‌ از تئاترهایی که در کشور اجرا می شود بسیار مشکل است. این تئاترها و تماشاخانه‌ها با اهداف مختلف یا نوع برنامه‌های مختلفی که دارند از هم تمایز پیدا می کنند. در بعضی سالن‌ها نظم زیادی وجود دارد و در برخی دیگر دیده نمی‌شود. بعضی اجراها جنبه تجاری مطلق دارند و بعضی‌ها مطلقا ماهیت هنری. افرادی که در حوزه تئاتر خصوصی و مستقل فعالیت می‌کنند، با دیدگاه‌های مختلفی وارد این عرصه شده‌اند و با سلیقه‌های متفاوتی کار می‌کنند.

انتهای پیام

منبع: ایسنا

15