فاجعه کپیرایت | اعتراض و شکایت نویسنده مشهور ترکیه از یک سریال در ایران
ماجرای اقتباس سریال «کلاغ» از رمان «مه و شب» نوشته احمد امید، نویسنده شناختهشده ادبیات جنایی ترکیه، به یک اعتراض علنی از سوی نویسنده انجامیده است؛ اعتراضی که اینبار نه بر سر کیفیت اقتباس، بلکه بر سر چیزی بنیادیتر شکل گرفته است: اینکه چرا برای تبدیل اثر او به یک سریال، هیچکس با او تماس نگرفته و از او اجازه یا حتی نظرخواهی نکرده است.
به گزارش خبرفوری، احمد امید اخیرا در صفحه اینستاگرام خود درباره ساخت سریال «کلاغ» توضیح داده که ابتدا خبر اقتباس از رمانش را در بولتن مطبوعاتی سفارت ایران دیده و پس از بررسی متوجه شده این خبر صحت دارد. به گفته او، سریال در ایران پخش شده و ویدئوهای آن نیز در اینترنت در دسترس است؛ با این حال، خودش تا پیش از آن نه از این اقتباس اطلاع داشته و نه کسی برای دریافت اجازه یا حتی گفتوگو درباره آن با او تماس گرفته است.
هیچکس با من تماس نگرفت
اعتراض احمد امید بیش از آنکه متوجه مردم ایران یا حتی مخاطبان سریال باشد، ناظر بر حقوق یک نویسنده نسبت به اثری است که خلق کرده است. او در پیام خود تأکید کرده که مردم ایران را دوست میداند و برای فرهنگ ایران احترام قائل است، اما معتقد است موضوع بر سر «دسترنج هنری» او و آن چیزی است که از نظر خودش یک بیعدالتی جدی محسوب میشود.
بیشتر بخوانید:
یک سریال اسرائیلی پربینندهترین سریال در کشورهای عربی | فوضی درباره چیست؟
آیا ژیلا صادقی شرایط انتقاد از لاله مرزبان را دارد؟
دختر همایون و نوه محمدرضا شجریان هم خواننده شد! | ببینید
فیلم «مراقب» درباره چیست؟ | لاله مرزبان و فیلمی که حواشیاش تازه با انتشار آغاز میشود
این نویسنده همچنین اعلام کرده که قصد دارد از حقوق خود دفاع کند و به همین دلیل، وکیلش آیدین کوربان روند حقوقی لازم را آغاز کرده است. احمد امید نیز اعتراض خود را به شکل علنی مطرح کرده است.
احمد امید از چهرههای شناختهشده ادبیات جنایی ترکیه است؛ نویسندهای که آثارش به گفته خودش به ۳۷ زبان ترجمه و در ۱۵۰ کشور منتشر شدهاند. رمان «مه و شب» نیز از جمله آثار اوست که در ایران به فارسی ترجمه و منتشر شده و دستکم دو ترجمه فارسی از آن در بازار کتاب ایران وجود دارد.
«کلاغ» و یک اشاره در تیتراژ
در تیتراژ پایانی سریال «کلاغ» به رمان «مه و شب» بهعنوان منبع اقتباس اشاره شده است. بنابراین اصل ارتباط میان سریال و اثر احمد امید در خود سریال پنهان نشده است. با این حال، اعتراض نویسنده به مسئله دیگری مربوط میشود: اینکه این اقتباس بدون اطلاع و اجازه او انجام شده است.
همین نکته، بحث قدیمی درباره وضعیت حقوق مؤلفان خارجی در ایران را دوباره مطرح کرده است. ایران عضو کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری نیست و همین موضوع باعث شده سازوکار حقوقی کپیرایت بینالمللی درباره بسیاری از آثار خارجی در ایران به شکل متفاوتی از کشورهای عضو این کنوانسیون اجرا شود.
البته مسئله فقط به پرداخت حق اقتباس یا حق ترجمه محدود نمیشود. حتی در شرایطی که سازوکار الزامآور بینالمللی برای پرداخت حقوق مادی وجود ندارد، موضوع اطلاع دادن به صاحب اثر و احترام به جایگاه او میتواند یک مسئله اخلاقی و حرفهای باشد.
ماجرایی فراتر از یک قرارداد
بحث پیوستن ایران به سازوکارهای بینالمللی کپیرایت سالهاست مطرح است و موافقان و مخالفان خود را دارد. برخی ناشران ایرانی با اشاره به کاهش شدید تیراژ کتاب، افزایش هزینههای تولید و محدودیتهای اقتصادی بازار نشر، پیوستن به چنین سازوکارهایی را دشوار میدانند.
اما پرونده «کلاغ» وجه دیگری از این بحث را برجسته کرده است؛ وجهی که حتی پیش از ورود به محاسبات اقتصادی و حقوقی میتوان آن را در سطح رفتار حرفهای بررسی کرد.
ممکن است میان ایران و کشور صاحب اثر، سازوکار عملی و الزامآوری برای پرداخت حق اقتباس وجود نداشته باشد؛ اما تماس با یک نویسنده زنده، اطلاع دادن درباره اقتباس از اثرش و گرفتن نظر یا اجازه از او، میتواند دستکم نشانهای از احترام به صاحب اثر باشد.
اعتراض احمد امید بار دیگر این پرسش را پیش روی سینما و تلویزیون ایران گذاشته است: وقتی اثری از نویسندهای خارجی مبنای تولید یک اثر تصویری قرار میگیرد، آیا اشاره به نام او در تیتراژ برای رعایت حق و حرمت خالق اثر کافی است؟
پاسخ این پرسش صرفا حقوقی نیست؛ بخشی از آن به اخلاق حرفهای و تصویری بازمیگردد که صنعت فرهنگ ایران از نحوه مواجهه خود با آثار و خالقانشان در جهان ارائه میکند.
آیا کسی به آن کارگردان ترکیه ای که سریالی با اقتباس از سریال شهرزاد ساخت گیر داد؟
بنده ی خدا اونا کسر شانشون هست اینکارا چی میگی