چرا آمریکا اینقدر وسواس کنترل کوبا را دارد؟ | زخمی قدیمی در سیاست خارجی آمریکا
ماههاست که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، توجه ویژهای به کوبا نشان داده است. او تهدیدهای تازهای علیه این کشور مطرح کرده و تحریمهای بیشتری را بر جزیره اعمال کرده است.
به گزارش خبرفوری به نقل از کانورسیشن، همزمان، ارتش آمریکا در هفتههای اخیر دهها پرواز شناسایی در نزدیکی سواحل کوبا انجام داده؛ اقدامی که از نگاه برخی تحلیلگران، یادآور زمینهسازی برای فشارهای گستردهتر است.
دولت کوبا اعلام کرده که آماده مذاکره با واشنگتن در موضوعاتی مانند مهاجرت، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری برای کوباییهای مقیم آمریکا است. اما مقامات هاوانا تأکید میکنند که حاکمیت ملی این کشور قابل معامله نیست.
پس از مصاحبهای با میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، کریستن ولکر، خبرنگار آمریکایی، به نکتهای کلیدی اشاره کرد: هیچ چیز برای کوباییها آزاردهندهتر از این نیست که ایالات متحده بخواهد به آنها بگوید چه کسی باید کشورشان را اداره کند و چگونه حکومت کنند؛ زیرا چنین رویکردی مستقیما حاکمیت ملی کوبا را زیر سؤال میبرد.
ریشه تاریخی وسواس آمریکا نسبت به کوبا
تمایل آمریکا به کنترل کوبا تنها به دوران ترامپ یا جنگ سرد محدود نمیشود. این نگاه قدمتی بیش از دو قرن دارد. از همان زمان که سیزده مستعمره آمریکا از بریتانیا استقلال یافتند، بسیاری از سیاستمداران آمریکایی تصور میکردند که کوبا دیر یا زود باید به بخشی از ایالات متحده تبدیل شود.
بیشتر بخوانید:
رئیس سازمان سیا در کوبا چه میکند؟ | آمریکا با ۱۰۰ میلیون کوبا را میخرد!
مردی به نام خرچنگ | چرا آمریکا همچنان با نوه رائول کاسترو مذاکره میکند؟
دولت ونزوئلا، متحد مادورو را کادوپیچ به آمریکا داد | الکس ساب کیست؟
دولتهای مختلف آمریکا تلاش کردند این جزیره را خریداری کنند، به خاک خود ضمیمه کنند یا به شکلی دیگر تحت کنترل درآورند. آنان این هدف را نتیجه طبیعی موقعیت جغرافیایی و نوعی «رسالت تمدنساز» میدانستند.
در سال ۱۸۹۸، زمانی که کوباییها سرانجام بر استعمار اسپانیا غلبه کردند، آمریکا وارد عمل شد و با اشغال نظامی جزیره، استقلال کامل آن را محدود کرد. مقامات آمریکایی معتقد بودند کوباییها هنوز برای خودگردانی آماده نیستند.
استقلالی مشروط و نفوذ همهجانبه واشنگتن
اشغال نظامی آمریکا در سال ۱۹۰۲ پایان یافت و کوبا رسما مستقل شد، اما با شروطی که به واشنگتن اجازه میداد هر زمان که لازم بداند در امور داخلی این کشور دخالت کند.
در دهههای بعد، سرمایهگذاران آمریکایی بر بخشهای کلیدی اقتصاد کوبا مسلط شدند؛ از صنعت شکر گرفته تا بانکداری، حملونقل و گردشگری. همزمان، فرهنگ آمریکایی نیز به سرعت در این کشور گسترش یافت. مدارس بر اساس الگوی آمریکا شکل گرفتند و کوبا به یکی از محبوبترین مقاصد تفریحی آمریکاییها تبدیل شد.
در دهه ۱۹۲۰، راهنماهای گردشگری به مسافران آمریکایی اطمینان میدادند که در کوبا احساس خواهند کرد در خانه خود هستند؛ زیرا بسیاری از کوباییها مانند آمریکاییها فکر میکنند، رفتار میکنند و زندگی میکنند.
انقلاب فیدل کاسترو و «کوبایی کردن کوبا»
این وضعیت با ظهور فیدل کاسترو به طور کامل تغییر کرد. او در جریان انقلاب کوبا در سال ۱۹۵۹ اعلام کرد که هدف دولت جدید، «کوبایی کردن کوبا» است.
کاسترو معتقد بود مردم کشورش در برابر نفوذ آمریکا، ارزشهای ملی خود را دستکم گرفتهاند و نوعی احساس حقارت فرهنگی پیدا کردهاند. پروژه انقلاب، بازسازی هویت ملی و ایجاد کشوری مستقل، متحد و عادلانه بود؛ آرمانی که بر پایه اندیشههای خوزه مارتی، قهرمان ملی کوبا، شکل گرفت.
اما در آمریکا، این رویکرد بهعنوان ناسپاسی تلقی شد. بسیاری از آمریکاییها کوبا را عملا بخشی از حوزه طبیعی نفوذ خود میدانستند و ظهور حکومتی مستقل و مقاوم را شوکی بزرگ تلقی کردند.
اوباما و امید به آغاز فصلی تازه
در سال ۲۰۱۴، باراک اوباما با ازسرگیری روابط دیپلماتیک با کوبا، امیدها را برای تغییر رویکرد واشنگتن زنده کرد. او تصریح کرد که تلاش برای فروپاشی کوبا نه به نفع آمریکا است و نه به نفع مردم این کشور.
اوباما تأکید کرد که مردم کوبا باید بتوانند با کرامت و حق تعیین سرنوشت زندگی کنند. این سخنان برای بسیاری نشانه آن بود که آمریکا شاید سرانجام آماده پذیرش استقلال واقعی کوبا شده است.
بازگشت به سیاستهای سنتی
با بازگشت دونالد ترامپ به قدرت، سیاست آمریکا بار دیگر به الگوی سنتی فشار، تحریم و تلاش برای اعمال نفوذ بازگشته است. منتقدان معتقدند این رویکرد همچنان بر این تصور استوار است که واشنگتن حق دارد درباره آینده کوبا تصمیم بگیرد.
اما تجربه تاریخی، از جمله شکست حمله نافرجام خلیج خوکها در سال ۱۹۶۱، نشان داده است که کوباییها برای دفاع از استقلال خود آمادهاند.
در نهایت، اختلاف میان دو کشور تنها یک نزاع سیاسی نیست؛ بلکه برخورد دو نگاه متفاوت به مفهوم حاکمیت است. برای کوبا، استقلال بخشی از هویت ملی است. برای آمریکا، کنار گذاشتن میل تاریخی به کنترل این جزیره، همچنان چالشی دشوار به شمار میرود.
