استاد مدعوی که با فشار رسانه‌های تندرو از دانشگاه تهران اخراج شد؛ سپیده بیرشک کیست؟

یکی از نکات مثبتی که مسعود پزشکیان، به‌عنوان رئیس‌جمهور، و حسین سیمایی صراف، به‌عنوان وزیر علوم، تحقیقات و فناوری دولت پزشکیان، مدام بر آن تأکید و به آن افتخار می‌کردند، بازگرداندن بسیاری از استادان محروم از تدریس به دانشگاه در سال‌های گذشته بوده است. شاید به همین دلیل است که انتشار خبر لغو کلاس‌های درس زهرا بیرشک در دانشگاه تهران تا این اندازه خبرساز شده است؛ منع از تدریسی که با شعارهای دولت پزشکیان و وزارت علوم او در تضاد است.

اما برای منع زهرا بیرشک از تدریس، دلایلی مطرح شده که جالب‌توجه است. آن‌طور که در بیانیه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران (محل تدریس بیرشک) آمده، دلایل لغو کلاس های او در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و منع ورودش به دانشگاه! پس از دو جلسه تدریس در گروه فلسفه «عدم اطلاع دانشکده ادبیات از برخی سوابق رسانه‌ای» او بوده است.

دانشگاه تهران در اطلاعیه ای نوشته: «وی با نام اصلی خود (زهرا بیرشک) دانشجوی اسبق این دانشکده بوده که پس از اتمام تحصیل در خارج و بازگشت به ایران، تدریس یک درس به‌صورت حق‌التدریسی برای ایشان تعریف شده است؛ درحالی‌که وی در فضای مجازی و برخی رسانه‌ها، با نام «سپیده بیرشک» فعالیت می‌نموده و دانشکده ادبیات به همین دلیل از فعالیت‌های وی بی‌اطلاع بوده و به‌محض اطلاع، هرگونه همکاری با وی را خاتمه داده است.»

در رسانه‌ها، دلایل قطع همکاری با زهرا بیرشک، حضور در شبکه «معاند» بی‌بی‌سی فارسی و برخی مواضع جنجالی او درباره موضوعات حساسیت‌برانگیز عنوان شده است. 

زهرا بیرشک پیش از حضور در دانشگاه تهران

آن‌طور که در پروفایل شخصی زهرا بیرشک در دانشگاه فرایبورگ آلمان آمده، او مدرک کارشناسی خود را در رشته فلسفه، با تمرکز بر سنت‌های فلسفی و ادبی اسلامی و اروپایی، از دانشگاه تهران کسب کرده است.

بیرشک سپس دوره کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه شهید بهشتی با ارائه پایان‌نامه‌ای درباره خوانش هایدگر از رساله آزادی شلینگ به پایان رسانده است.

بیرشک مدتی بعد به آلمان مهاجرت می‌کند و پژوهش و تحقیق درباره نقاط تلاقی ایده‌آلیسم آلمانی و پدیدارشناسی را در دانشگاه آلبرت لودویگ فرایبورگ ادامه می‌دهد؛ جایی که دومین مدرک کارشناسی ارشد فلسفه خود را با پژوهشی درباره کتاب «درباره خدایان ساموتراس» شلینگ، در زمینه اندیشه‌های متأخر او (فلسفه اسطوره‌شناسی)، دریافت می‌کند.

بیرشک مدرک دکترای خود را از مدرسه تحصیلات تکمیلی فردریش شلگل، با پژوهشی درباره فلسفه زمان و آزادی در آثار شلینگ، کسب کرده است.

از بیرشک تعداد زیادی مقاله فلسفی به زبان انگلیسی و دو کتاب منتشر شده است. یکی از کتاب‌های او با عنوان «از متافیزیک شر تا نظام عشق»، که خوانشی انتقادی از تفسیر هایدگر از رساله شلینگ است، در سال ۱۴۰۰ به زبان فارسی نیز منتشر شده است.

همچنین نام او در کتاب «واقع‌گرایی‌های رمانتیک: بازآرایی‌های گمانه‌پردازانه ادبیات، فلسفه و علم در رمانتیسم آلمانی» به چشم می‌خورد. او در این کتاب مقاله‌ای با عنوان «کلمه در آغاز: پیدایش فضای ارگانیک از دل زبان نمادین در پروژه اعصار جهان (Weltalter) شلینگ» دارد.

جست‌وجوها نشان می‌دهد زهرا بیرشک، که با نام سپیده بیرشک نیز شناخته می‌شود، از کارنامه نسبتاً قوی در رشته فلسفه برخوردار بوده است.

موضوعاتی که خشم رسانه‌های اصولگرا را برانگیخت

اما اتهاماتی که متوجه زهرا بیرشک است، نخست همکاری با شبکه فارسی‌زبان بی‌بی‌سی فارسی و حضور در دو قسمت از برنامه «پرگار» به‌عنوان کارشناس درباره تاریخ فلسفه هگل و دیگری، ادعای همکاری با پادکست «شیرازه» عنوان شده است. شیرازه یکی از پادکست‌های بی‌بی‌سی فارسی است که به نقد و بررسی تأثیرگذارترین کتاب‌ها در ایران می‌پردازد.

اما به‌جز همکاری با این رسانه‌، برخی از رسانه‌های داخلی از مواضع هنجارشکنانه او درباره حضرت فاطمه (س) پرده برداشته و مدعی شده اند که او در نوشته‌های خود با عبارات موهنی همچون «هیولا» و «عاری از کیفیت» به این چهره مقدس اهانت کرده است؛ عباراتی که هرکدام از آن‌ها می‌تواند دلیل محکمی برای قطع همکاری وزارت علوم با این استاد مدعو دانشگاه تهران باشد.

علاوه بر این، بیرشک در شبکه‌های اجتماعی خود را «نان‌باینری» معرفی کرده و به‌صراحت درباره «خروج از گنجه» صحبت کرده است.

افراد نان‌باینری کسانی هستند که هویت جنسیتی خود را منحصراً مرد یا زن نمی‌دانند. ویژگی‌هایی که افراد نان‌باینری در توصیف هویت جنسیتی خود به کار می‌برند، با دسته‌بندی رایج دوگانه‌گرایی جنسیت، یعنی زن و مرد، مطابقت ندارد.

افراد نان‌باینری می‌توانند زیر چتر تراجنسیتی قرار بگیرند؛ چراکه بیشتر این افراد هویت جنسیتی متفاوتی از جنسیت انتسابی خود دارند. بااین‌حال، بعضی از افراد نان‌باینری ممکن است خود را تراجنسیتی ندانند.

نان‌باینری‌ها ممکن است هویت جنسیتی خود را بین دو جنسیت، هر دو جنسیت، جنسیتی جداگانه (جنس سوم) یا بی‌جنسیت بدانند. هویت جنسیتی بعضی از افراد نان‌باینری بین چند جنسیت در نوسان است (جنسیت سیال). همچنین ممکن است فرد نان‌باینری هویت‌های جنسیتی را رد کند و به جنسیت خود برچسب نزند. تمام این مفاهیم با یکدیگر متفاوت‌اند، اما نقطه اشتراک آن‌ها عدم پیروی از دسته‌بندی رایج دوگانه‌گرایی جنسیت است.