بررسی اروپا برای دادن هزینههای ناوبری در تنگه هرمز، مشروط بر غیراجباری بودن آنها
اروپا در حال بررسی پیشنهادهایی است که ممکن است اجازه دهد در تنگه هرمز هزینههای ناوبری دریافت شود، مشروط بر اینکه این هزینهها اجباری نباشند و از حمایت نهاد وابسته به سازمان ملل متحد که مسئول تنظیم مقررات حملونقل دریایی است، برخوردار باشند.
دیوید لَمی، معاون نخستوزیر بریتانیا، گفت اعمال عوارض اجباری فاجعهبار خواهد بود. اما برخی دیگر از اعضای کابینه او گفتند که میپذیرند نظامهای پرداخت برای خدمات مشخص ناوبری در بسیاری از آبراههای طبیعی، از جمله تنگه مالاکا و کانال مانش، مجاز هستند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که مقامهای آمریکایی از ایران خواستهاند بهطور علنی اعلام کند که تنگه هرمز باز است و کشتیهایی که از این گذرگاه حیاتی استفاده میکنند، دیگر مورد حمله قرار نخواهند گرفت.
رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ روز جمعه بار دیگر در شبکههای اجتماعی تأکید کرد که از نظر او توافق آتشبس موقت «پایان یافته» است، اما ایالات متحده همچنان به مذاکرات با هدف دستیابی به پایان دائمی جنگ ادامه خواهد داد.
چند ساعت بعد، رئیسجمهور آمریکا تهدیدهای تازهای علیه ایران مطرح کرد و گفت اگر ایران درصدد ترور او برآید، «هزار موشک آماده شلیک هستند و جمهوری اسلامی ایران را هدف گرفتهاند».
پیشنهادی برای تنگه هرمز که اصول حاکم بر تنگه مالاکا را با شرایط این تنگه تطبیق میدهد، پیشتر توسط سلطنت عمان با همکاری وکلای بریتانیایی تدوین شده است. اکنون مسقط پیشنهاد داده است که کارشناسان حقوقی خود را به تهران اعزام کند تا این طرح را با جزئیات توضیح دهند.
رسانههای دولتی ایران روز جمعه گزارش دادند که سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز شنبه برای گفتوگو درباره تنگه هرمز راهی عمان خواهد شد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اعلام کرد که این سفر «بر تنگه هرمز و ایمنی کشتیرانی متمرکز خواهد بود» و «ادامه رایزنیهایی است که طی یک یا دو ماه گذشته با عمان آغاز کردهایم».
عمان بر بخش عمده آبهای قابل کشتیرانی تنگه هرمز تسلط دارد و با دریافت عوارض اجباری مخالف است.
ایران همچنین از سوی کشورهای منطقه تحت فشار است تا پیشنهادهای خود را روشن کند و مشخص سازد که آیا این هزینهها در عمل اجباری خواهند بود یا خیر.
سفارت ایران در لندن اعلام کرد که به پیشنهادهایی که بهطور مستقل توسط گروه پژوهش سیاست انرژی تهیه شدهاند، علاقهمند است.
این گزارش استدلال میکند که دریافت هزینه خدمات بهصورت شفاف و در چارچوب یک نظم منطقهای فراگیر، همه طرفها را به همکاری تشویق میکند و تأکید دارد که این طرح صرفاً یک عوارض ساده برای عبور کشتیها از تنگه نیست.
خمیس بن محمد الشماخی، نماینده عمان، روز پنجشنبه در نشست شورای سازمان بینالمللی دریانوردی در لندن گفت: حق عبور ترانزیتی از تنگههایی که برای ناوبری بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرند، بر اساس حقوق بینالملل تضمین شده است و از اعمال هزینه عبور برای کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، حمایت نمیکند.
با این حال، او افزود عمان بررسی سازوکارهای داوطلبانه «مرتبط با خدمات پشتیبانی ناوبری را ارزشمند میداند؛ خدماتی که میتوانند ایمنی و امنیت دریایی را بیش از پیش ارتقا دهند، از محیط زیست دریایی حفاظت کنند، خطر آلودگی را کاهش دهند و آمادگی برای مقابله با شرایط اضطراری دریایی، از جمله برخورد کشتیها و آتشسوزی در کشتیها و نفتکشها را تقویت کنند».
در پس این اظهارات، کار کارشناسی مفصلی از سوی عمان درباره نظام اداره تنگه مالاکا، که اقیانوس هند را به اقیانوس آرام متصل میکند، قرار دارد. گزارشی که به شورای سازمان بینالمللی دریانوردی درباره سازوکار همکاری در تنگههای مالاکا و سنگاپور ارائه شده، میگوید سالانه بیش از ۱۲۰ هزار کشتی از این تنگه عبور میکنند.
این گزارش میافزاید که این سازوکار «به بستری ساختارمند و فراگیر تبدیل شده است که از طریق آن میتوان خطرات نوظهور، پیشرفتهای فناوری و اولویتهای زیستمحیطی در این تنگهها را بهصورت جمعی مدیریت کرد». کمکهای داوطلبانه، بهویژه از سوی ژاپن، موجب تداوم فعالیت این سازوکار شده است.
در نشست لندن، ائتلافی از برخی کشورهای حوزه خلیج فارس و اروپا خواستار تصویب قطعنامهای شد که ایران را به دلیل تلاش برای کنترل تنگه هرمز از طریق حمله به کشتیها محکوم میکرد. این پیشنهاد از سوی روسیه و چین حمایت نشد.
روسیه اعلام کرد این قطعنامه تقابلی، ریشههای اصلی بحران را کاملاً نادیده گرفته است، در حالی که چین متن آن را یکجانبه توصیف کرد و گفت که از حدود اختیارات سازمان بینالمللی دریانوردی فراتر میرود.
این قطعنامه پس از آن مطرح شد که ایالات متحده آمریکا در طول هفته جاری بیش از ۱۵۰ هدف، عمدتاً در جنوب ایران، را هدف حمله قرار داد تا به ادعای خود توانایی ایران را از بین ببرد. تهران نیز در پاسخ، پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین را هدف حمله قرار داد.
یکی از دیپلماتها گفت ازسرگیری درگیریها دو علت داشت: نخست، اختلاف بر سر کنترل تنگه هنگام بازگشایی آن؛ و دوم، نحوه مدیریت بلندمدت این آبراه استراتژیک، از جمله اینکه آیا الگوی تنگه مالاکا میتواند برای ایران قابل قبول باشد یا خیر.
بند پنجم یادداشت تفاهم که نقشه راه مذاکرات آتشبس و ماه گذشته میان واشنگتن و تهران امضا شد، ایران را متعهد میکند که تنها برای مدت ۶۰ روز، نهایت تلاش خود را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه، بدون دریافت هیچگونه هزینهای، به کار گیرد.
بر اساس این یادداشت، پس از برطرف شدن موانع فنی و نظامی، تردد کشتیهای تجاری ظرف مدت ۳۰ روز «از سر گرفته خواهد شد».
آمریکا مدعی است که این یادداشت تفاهم به این معنا نیست که کشتیها فقط با اجازه ایران و تنها از مسیرهایی که تهران تعیین میکند، بتوانند از تنگه عبور کنند.
این یادداشت تفاهم همچنین ایران را متعهد میکند که با عمان درباره تدوین یک برنامه بلندمدت برای تنگه هرمز وارد مذاکره شود.
نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز پنجشنبه در بیانیهای اعلام کرد که به تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم عمل کرده است.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، معتقد بود که موافقت ایران را برای استفاده از مسیر جنوبی به دست آورده است؛ مسیری که امکان خروج هزاران دریانورد گرفتار در تنگه را فراهم میکرد. اما اگر هم چنین توافقی وجود داشته، تهران بعداً موافقت خود را پس گرفت و سازمان ملل را ناچار کرد اجرای این طرح را متوقف کند.
با وجود این، واشنگتن همچنان کشتیهای تجاری را به استفاده از مسیر جنوبی تشویق میکند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) مدعی است که از اوایل ماه می، نیروهای آمریکایی «به تسهیل عبور موفق بیش از ۸۰۰ کشتی تجاری و ۳۸۰ میلیون بشکه نفت خام از این گذرگاه حیاتی تجارت بینالمللی کمک کردهاند».
نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد: بار دیگر تأکید میکنیم که بیگانگان هیچ نقشی در این سرزمین یا در تنگه هرمز ندارند.
دیپلماتها اکنون در حال بررسی این موضوع هستند که آیا تهران اصرار دارد همه کشتیها برای کاهش صف طولانی شناورها از مسیر شمالی نزدیک به سواحل ایران عبور کنند، یا صرفاً میخواهد همه کشتیها برای استفاده از مسیر جنوبی، از ایران و سازمان امور تنگه خلیج فارس این کشور مجوز دریافت کنند.
