دوئل آسمان مرداد؛ ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه تاریکی و رگبار آذرگویها
یک خورشیدگرفتگی کلی در ۲۱ مردادماه که از ایران قابل مشاهده نیست و اوج بارش شهابی برساوشی که بامداد ۲۲ و ۲۳ مردادماه آسمان ایران را برای رصدگران جذاب میکند، دو رخداد نجومی مهم مردادماه هستند که به گفته سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران، امسال به دلیل نبود نور ماه و همزمانی با تعطیلات پایان هفته، شرایط مناسبی برای رصد شهابها فراهم شده است.
کاظم کوکرم با اشاره به خورشیدگرفتگی کلی روز چهارشنبه ۲۱ مردادماه اظهار کرد: این خورشیدگرفتگی در بخشهایی از آمریکای شمالی، گرینلند و بخش غربی اروپا قابل مشاهده است و مدت زمان گرفت کامل در بیشترین حالت به دو دقیقه و ۱۸ ثانیه میرسد.
وی افزود: تمام مراحل این خورشیدگرفتگی در بخشهایی از آمریکای شمالی، منتهیالیه شرق آسیا، غرب اروپا و غرب آفریقا به صورت جزئی دیده میشود و در گرینلند، ایسلند و اسپانیا نیز خورشیدگرفتگی به صورت کلی قابل مشاهده خواهد بود.
کوکرم با بیان اینکه زمان میانی این خورشیدگرفتگی حوالی ساعت ۲۱:۰۵ به وقت ایران رخ میدهد، گفت: از آنجا که در این ساعت در ایران شب است، هیچ بخشی از این خورشیدگرفتگی از کشورمان قابل مشاهده نخواهد بود؛ بنابراین علاقهمندان ایرانی امکان مشاهده این کسوف را نخواهند داشت.
همزمانی خورشیدگرفتگی با اوج بارش شهابی برساوشی
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران با اشاره به همزمانی این پدیده با اوج بارش شهابی برساوشی ادامه داد: زمان خورشیدگرفتگی ۲۱ مردادماه تقریباً با اوج بارش شهابی برساوشی همزمان شده است و از شامگاه ۲۱ مرداد تا بامداد ۲۲ مرداد و همچنین از شامگاه ۲۲ مرداد تا بامداد ۲۳ مرداد، بهترین زمان برای مشاهده این بارش شهابی خواهد بود.
وی افزود: بر اساس پیشبینی سازمان بینالمللی شهاب، بامداد روزهای ۲۲ و ۲۳ مردادماه شرایط ایدهآلی برای مشاهده بارش شهابی برساوشی فراهم خواهد بود؛ چراکه صورت فلکی برساوش که از دید ناظران زمینی به نظر میرسد شهابها از آن منطقه در آسمان در حال ظهور هستند، در ساعات بامداد ارتفاع بیشتری در آسمان پیدا میکند و امکان مشاهده شهابها بهتر خواهد بود.
کوکرم با اشاره به تعداد شهابهای قابل مشاهده در زمان اوج این بارش گفت: پیشبینی سازمان بینالمللی شهاب این است که در زمان اوج بارش برساوشی، در شرایط ایدهآل امکان مشاهده حدود ۱۰۰ شهاب در ساعت وجود داشته باشد. این عدد مربوط به شرایط ایدهآل است؛ به این معنا که کانون بارش، یعنی صورت فلکی برساوش، در وضعیت مناسبی در آسمان قرار داشته باشد، محل رصد از آلودگی نوری و غبار دور باشد، ابر و رطوبت در آسمان وجود نداشته باشد و کوه، درخت یا ساختمان نیز بخشی از آسمان را از میدان دید ناظر خارج نکرده باشد.
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران با بیان اینکه معمولا تمامی این شرایط به صورت همزمان فراهم نمیشود، خاطر نشان کرد: از آنجا که در هر لحظه بخشی از آسمان پشت سر ناظر قرار میگیرد و همچنین شرایط ایدهآل رصد در همه نقاط فراهم نیست، در بهترین شرایط میتوان انتظار مشاهده حدود ۵۰ تا ۶۰ شهاب در ساعت را داشت. بنابراین به طور میانگین میتوان گفت در زمان اوج بارش شهابی برساوشی شاید در هر دقیقه تنها یک شهاب مشاهده شود؛ ضمن اینکه این شهاب ممکن است بسیار پرنور باشد یا برعکس، کمنور باشد و اصلا توجه ناظر را جلب نکند و حتی ممکن است در بخشی از آسمان ظاهر شود که در لحظه در میدان دید فرد قرار ندارد.
خبری از «طوفان شهابها» نیست
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران با تاکید بر اینکه بارش شهابی برساوشی به معنای مشاهده دهها شهاب در هر ثانیه نیست، یادآور شد: بر اساس پیشبینی سازمان بینالمللی شهاب، اوج این بارش در بامداد ۲۲ و ۲۳ مردادماه رخ میدهد و امسال به دلیل نبود نور ماه، همزمانی با تعطیلات پایان هفته و شرایط مناسب آسمان، فرصت مطلوبی برای رصد این پدیده نجومی فراهم شده است.
کوکرم تاکید کرد: این توضیح را از این جهت ارائه میکنم که مخاطبان تصور نکنند قرار است با «طوفانی از شهابها» مواجه شوند و در هر ثانیه دهها شهاب را در آسمان ببینند؛ چنین تصوری درست نیست و همان طور که توضیح داده شد، تعداد شهابهای قابل مشاهده به شرایط رصد و وضعیت آسمان بستگی دارد.
وی درباره منشا بارش شهابی برساوشی، با تاکید بر اینکه این پدیده ناشی از برخورد زمین با ذراتی است که از گردش دنبالهداری به نام «سوئیفت-تاتل» به دور خورشید به جا ماندهاند، توضیح داد: دنبالهدار سوئیفت-تاتل هر بار که به دور خورشید گردش میکند، هنگام نزدیک شدن به خورشید، ذراتی در اندازه شن و گرد و غبار از آن جدا میشوند. این ذرات نیز در مسیر گردش خود به دور خورشید باقی میمانند و زمین هر سال در بازه زمانی ۲۶ تیرماه تا دوم شهریورماه از میان این ذرات عبور میکند.
کوکرم ادامه داد: در این بازه زمانی، از دید ناظران زمینی شهابهایی در آسمان دیده میشوند که گویی از سمت صورت فلکی برساوش در حال ظهور هستند و به همین دلیل این بارش شهابی «برساوشی» نام گرفته است.
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران با بیان اینکه بارش شهابی برساوشی در حال حاضر نیز فعال است، گفت: هماکنون نیز این بارش شهابی فعال است، اما طبق پیشبینی سازمان بینالمللی شهاب، اوج آن در بامداد ۲۲ و ۲۳ مردادماه خواهد بود و زمان دقیقتری که برای اوج این بارش اعلام شده، ساعت ۱۸:۲۳ روز ۲۲ مردادماه به وقت ایران است؛ اما در این زمان در ایران هنوز خورشید غروب نکرده و روز است. از سوی دیگر، صورت فلکی برساوش نیز در آن زمان طلوع نکرده است، بنابراین نمیتوان شامگاه ۲۲ مرداد را زمان مناسبی برای مشاهده اوج بارش دانست.
کوکرم تاکید کرد: بر این اساس، بامداد ۲۲ و بامداد ۲۳ مردادماه، یعنی بامداد پنجشنبه و جمعه، زمان ایدهآلتری برای مشاهده بارش شهابی برساوشی در ایران خواهد بود.
وی با اشاره به شرایط مناسب امسال برای رصد این بارش شهابی اظهار کرد: خوشبختانه امسال ماه نیز در آسمان حضور ندارد و شرایط ویژهای برای مشاهده بارش شهابی فراهم شده است.
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران توضیح داد: زمان اوج بارش در تاریخهای یادشده با ابتدای ماه قمری همزمان شده و در نتیجه نور ماه مزاحم رصد شهابها نخواهد بود. از سوی دیگر، همزمانی این پدیده با پایان هفته و تعطیلات نیز فرصت مناسبی برای علاقهمندان فراهم میکند.
وی افزود: همزمانی خورشیدگرفتگی با این شرایط نیز از این جهت اهمیت دارد که در زمان خورشید گرفتگی، ماه در آسمان دقیقاً مقابل خورشید قرار میگیرد و تقریبا همزمان با خورشید طلوع و با آن غروب میکند. بنابراین در دورهای که بارش شهابی در حال اوج گرفتن است، نور ماه مزاحم رصد نخواهد بود.
کوکرم از علاقهمندان به نجوم خواست برای مشاهده بارش شهابی برساوشی برنامهریزی کنند و یادآور شد: امسال مجموعه شرایط، از جمله نبود نور ماه، زمان مناسب رصد و همزمانی با پایان هفته و تعطیلات، فرصت مطلوبی را برای مشاهده این بارش شهابی فراهم کرده است.
توصیهای برای رصد بارش شهابی برساوشی؛ تلسکوپ لازم نیست
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران با اشاره به برنامهریزی مراکز آموزش نجوم و آژانسهای گردشگری برای رصد بارش شهابی برساوشی گفت: خوشبختانه در روزهای اوج بارش شهابی برساوشی، مراکز آموزش نجوم و آژانسهای گردشگری متعددی برنامهریزی کردهاند تا علاقهمندان را به خارج از شهرها و مناطق دارای آلودگی نوری کمتر ببرند تا بتوانند در شرایط مناسبتری شهابها را رصد کنند.
وی افزود: مشاهده بارش شهابی در چنین شرایطی میتواند تجربهای جذاب برای علاقهمندان باشد، چراکه دور شدن از نورهای شهری و همچنین غبار و آلودگیهای موجود در شهر، امکان مشاهده شهابهای بیشتری را فراهم میکند.
کوکرم با تاکید بر اینکه برای مشاهده بارش شهابی به تجهیزات تخصصی نیاز نیست، گفت: برای رصد این پدیده نه تلسکوپ و نه وسیله خاص دیگری لازم است و تنها داشتن چشم سالم کافی است. افرادی که از عینک استفاده میکنند نیز بهتر است هنگام رصد، عینک خود را به چشم داشته باشند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه رصد بارش شهابی معمولاً در ساعات شب و در مناطق خارج از شهر انجام میشود، علاقهمندان باید نکات ایمنی را نیز جدی بگیرند و در مکانهای امن حضور داشته باشند.
سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران افزود: همراه داشتن نوشیدنی گرم نیز توصیه میشود، زیرا در مناطق کوهستانی و کویری دمای هوا در طول شب میتواند کاهش پیدا کند.
وی با اشاره به برنامههای رصدی مراکز نجوم و آژانسهای گردشگری گفت: مراکز معتبر و آژانسهای گردشگری معمولاً مناطق مناسب و امن برای رصد را میشناسند و میتوانند علاقهمندان را به مکانهایی منتقل کنند که از آلودگی نوری دور باشد؛ بنابراین استفاده از برنامههای مراکز معتبر میتواند به علاقهمندان برای داشتن یک تجربه بهتر و ایمنتر کمک کند.
کوکرم با اشاره به تهیه تصاویر برای پوشش خبری این رویداد نجومی خاطرنشان کرد: برای انتخاب تصویر بارش شهابی بهتر است از تصاویری استفاده شود که بیش از حد اغراقآمیز نباشند و تعداد غیرواقعی از شهابها را در آسمان نشان ندهند؛ یک تصویر طبیعی و جذاب که یک یا چند شهاب را در آسمان نشان دهد، میتواند انتخاب مناسبتری برای انتشار خبری باشد.
