بسته شدن یک مسجد در فرانسه و جنجال‌ اسلام‌هراسی

 الجزیره در گزارشی نوشت: مسجد «التقوا» در محله شانتو در شهر «اولنه‌سو‌بوا» در شمال‌شرقی پاریس، دیگر مثل قبل نیست؛ مکانی که معمولاً میزبان صدها نمازگزار باشد، جوانان را برای یادگیری زبان عربی و دین گرد هم آورد و اختلافات اهالی محله را پیش از تبدیل شدن به درگیری، در خود جای دهد، امروز پس از تصمیم مقامات فرانسوی برای تعطیلی شش‌ماهه، خالی و متروک مانده است.

پشت درهای بسته آن، این تصمیم خلأیی فراتر از دیوارهای مسجد ایجاد کرده و رویارویی میان مدیریت مکان و نمازگزارانش از یک سو، و مقامات فرانسوی از سوی دیگر را برانگیخته است. فرمانداری «سن‌سن‌دنی» تعطیلی را با اتهاماتی درباره «اشاعه خطاب‌ها و افکاری که به خشونت و نفرت تحریک می‌کنند، تروریسم را تمجید می‌کنند و به ضرب و شتم کودکان دعوت می‌کنند» توجیه کرده و به قانون امنیت داخلی استناد کرده است.

اما مدیریت مسجد و ائمه این اتهامات را رد می‌کنند و می‌گویند مقامات، آیات قرآنی و احادیث و کلماتی از خطبه‌هایشان را از بافت و زمینه اصلی جدا کرده و سپس بر اساس ترس‌های عمومی اروپاییان از اسلام و آنچه با اصطلاح «اسلام‌هراسی» شناخته می‌شود، تفسیری متفاوت از محتوای واقعی ارائه کرده‌اند.

برای شیخ «سفیان ابوایوب حمیدی»، امام و خطیب مسجد که نامش در حکم تعطیلی ذکر شده، دردناک‌ترین صحنه نه خودِ حکم، بلکه دیدن مسجدی است که قبلاً پر از نمازگزار بود و حالا از مراجعه‌کنندگانش خالی شده است.

او به الجزیره می‌گوید: «طبیعتاً وقتی مسجد را بسته و خالی و تهی می‌بینم، قلبم از اندوه نزدیک است بشکافد.» حمیدی رد اتهامات وارده را تأیید می‌کند و توضیح می‌دهد که کلماتی مانند «جهاد» و «کافر» در خطبه‌های او در چارچوب‌های دینی و آموزشی آمده است، اما — طبق روایت او — از بافت خود جدا شده و به عنوان مبنایی برای نشان دادن خطبه‌هایش به‌عنوان دعوت به خشونت استفاده شده است.

او می‌افزاید که مقامات همچنین به آیاتی از قرآن و احادیث نبوی استناد کرده‌اند که موضوعاتی مانند جهاد و تربیت فرزندان را پوشش می‌دهد و تأکید می‌کند که او این متون را برای نمازگزاران تفسیر و شرح می‌کرده و به انجام خشونت دعوت نمی‌کرده است.

او می‌گوید خطبه‌هایش به آرامش، فضایل اخلاقی و یادگیری دین دعوت می‌کرده و معتقد است که ناآگاهی از دین یکی از علل افراط‌گری و تندروی است.

آیات و کتاب‌هایی که به مدارک اتهام تبدیل می‌شوند

«نجیب قعلول»، رئیس انجمن متولی مسجد التقوا، می‌گوید مقامات مسجد را بدون ارائه شواهدی برای اثبات اتهامات علیه ائمه آن تعطیل کرده‌اند و آنچه در حکم تعطیلی درباره ارتباط مسجد با حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ یا میزبانی از «جهادی‌ها» آمده، چیزی جز «دروغ‌های آشکار» نیست.

قعلول تأکید می‌کند که بنا به روایت او، این انجمن مدارکی در دست دارد که نادرستی این اتهامات را ثابت میکند و معتقد است که این پرونده فراتر از سرنوشت یک مسجد خاص، به پرسشی گسترده‌تر درباره نحوه برخورد مقامات فرانسوی با گفتمان دینی اسلامی مربوط می‌شود.

این سخنگو تعجب می‌کند که چگونه خواندن آیاتی از قرآن یا تدریس کتب دینی می‌تواند به نشانه‌هایی از افراط‌گرایی تبدیل شود. او می‌گوید: «اگر دیگر نتوانیم در مسجد آیاتی از قرآن را بخوانیم، این امری غیرقابل تصور است.»

از جمله کتابهایی که مقامات به آن اشاره کردهاند، کتاب «ریاض‌الصالحین» نوشته امام نووی است. قعلول می‌گوید این کتاب به صورت علنی در کتابفروشیها، فروشگاهها و پلتفرمهای الکترونیکی در فرانسه در دسترس است و می‌پرسد چگونه می‌تواند تدریس آن در داخل مسجد، به خودی خود، دلیلی بر افراط.گرایی باشد.

بیش از یک مکان برای نماز

اما مسجد تقوا، برای نمازگزارانش، صرفاً مکانی برای اقامه نماز نبود. این مسجد صدها نمازگزار را از محله‌های مختلف اولنه‌سو-بوآ و مناطق اطراف پذیرش می‌کرد و انجمن، دو خطبه برای نماز جمعه — ساعت یک و دو — برگزار می‌کرد تا از ازدحام بکاهد و شرایط ساکنان منطقه را در نظر بگیرد.

با گذشت سال‌ها، مسجد نیز به فضایی تبدیل شد که جوانان برای یادگیری زبان عربی و دین به آنجا می‌رفتند و بنا به گفته امام جماعت آن، استقبال از این گروه نیز رو به افزایش بود. حمیدی می‌گوید صدها نفر در داخل مسجد مسلمان شدند، که اشاره‌ای است به نقشی دینی و اجتماعی که مسئولان آن می‌گویند مسجد در شهر ایفا می‌کرد.

برای زبیر، جوانی در حدود بیست سالگی و از مراجعه‌کنندگان مسجد، بسته شدن آن نه تنها به معنای جستجوی مسجد دیگری برای اقامه نماز نیست. او به الجزیره می‌گوید مسجد بخشی از بافت اجتماعی شهر بود، به‌ویژه اینکه میان محله‌هایی قرار داشت که ساکنانشان اختلافاتی با یکدیگر داشتند.

او اشاره می‌کند برخی از آن اختلافات در برابر مسجد یا درون آن حل‌وفصل می‌شد و امامان جماعت و مراجع دینی در آرام کردن مشکلات میان جوانان و جلوگیری از منازعاتی که ممکن بود تشدید شود، کمک می‌کردند. بنابراین، زبیر بر این باور است که نبود مسجد ممکن است خلأیی اجتماعی بر جا بگذارد، به‌ویژه در میان جوانانی که در آن مکانی برای یادگیری و ارتباط یافته بودند، نه فقط برای اقامه مناسک.

اما ابراهیم، یکی از نمازگزاران مسجد، می‌گوید تصمیم بسته شدن، نمازگزاران را از آموزش دینی و معنوی‌ای که به آن عادت کرده بودند محروم کرد و معتقد است تأثیر آن به زندگی روزمره و اعمال دینی‌شان نیز کشیده می‌شود. ابراهیم چیزی بیشتر از این نمی‌خواهد که این تصمیم تحت بازبینی قضایی قرار گیرد و تنها واقعیات مبنای حکم باشد.

او می‌گوید: «آنچه امروز انتظارش را داریم صدور حکمی عادلانه و منصفانه است که بر واقعیات، و تنها بر واقعیات استوار باشد» و خواستار بررسی تمام عناصر پرونده «بدون تفسیر و تأویل آنها» است.

نبردی فراتر از دروازه‌های مسجد

نجیب قعلول بر این باور است که پرونده مسجد تقوا، از دیدگاه او، از اقدامات پیشینی که در سال‌های گذشته متوجه مساجد دیگر در فرانسه شده بود، قابل تفکیک نیست. او می‌گوید بسته شدن مسجد این پرسش را مطرح می‌کند که سرنوشت صدها نفری که مرتباً به آنجا می‌آمدند چه خواهد شد و نهادهای دینی و اجتماعی مسلمانان در محله‌های فرانسوی چه نقشی می‌توانند ایفا کنند.

قعلول آنچه را که تناقضی میان بسته شدن مسجد و گفتار رسمی درباره سکولاریسم می‌بیند، مورد انتقاد قرار می‌دهد و تأکید می‌کند مسلمانان در فرانسه «انسان‌های درجه دوم نیستند» و می‌خواهند دین خود را آزادانه اقامه کنند و همان احترامی را دریافت کنند که قانون برای سایر شهروندان تضمین می‌کند.