هدف بعثت برپایی حکومت الهی است/ زمینه اجتماعی بعثت انبیاء

آیت الله جوادی آملی معتقد است رفع اختلاف و اصلاح جامعه با تعلیم و ارشاد و موعظه صرف محقق نمی‌شود، بلکه انبیا تنها در پرتو ایجاد حکومت می‌توانند به این هدف عالی برسند.

هدف بعثت انبیاء، همان عبادت مخلصانه خداست که سعادت جاودانه انسان، در آن است و همین عبادت مخلصانه است که بشر را جانشین خدا می کند و همه هستی را خاضع و فرمانبردار انسان می سازد و دو هدف مقدماتی برای بعثت انبیا، یکی اقامه عدل و دیگری برپایی حکومت الهی است که با تحقق این دو هدف مقدماتی، عبادت مخلصانه حق که هدف اصلی بعثت انبیاست محقق می شود.

آیت الله جوادی آملی در مورد هدف از بعثت می گوید: «معجزه انبیاء این نبود که شجر و حَجر را گویا کنند! معجزه ی انبیاء این بود که ما را تغییر بدهند، ما را اصلاح کنند، ما را معالجه کنند؛ یعنی آن شنوایی درونی را به ما بدهند، آن گوش بسته را باز کنند، چشم بسته را باز کنند، آن گاه از ما سؤال کنند: «چه می بینید؟» می گوییم: «کَأنّی أنظُرُ إلی عَرشِ الرَّحمنِ بارِزاً.» از ما سؤال می کنند: «چه می شنوی؟» می گویند: «ما می شنویم فرشته ها تسبیح می کنند، سنگ ها تسبیح می کنند، درخت ها تسبیح می کنند.»

وی ادامه می دهد: «شما هر چه مبعث را خوب بررسی کنید، نبوّت را خوب بررسی کنید، امامت را خوب تشریح کنید، می بینید هدف همه ی آن ها این است؛ این بیان روشن علی بن ابی طالب است؛ فرمود: «مردم! ما هرگز شما را به امری وادار نکردیم، مگر این که قبل از شما آن امر را عمل کردیم. شما را از هیچ چیزی باز نداشتیم، مگر این که قبلاً دست خودمان را از او کشیدیم.» اگر این است، پس معلوم می شود خدا دارد حکومت می کند، دین خدا دارد حکومت می کند؛ یعنی فقه دارد حکومت می کند و عدالت دارد حکومت می کند.»

آیت‌الله جوادی آملی اگر چه اهداف بعثت انبیا را همان که در آیات قرآن کریم ذکر شده است، یعنی تزکیه از شرک و تعلیم یکتاپرستی و احکام دینی معرفی می‌نماید، اما دسترسی به قدرت را یکی از لوازم اجرای احکام الهی می‌داند و معتقد است اساسا هدف پیامبران تنها در جامعه‌ای در شکل کامل خود به نتیجه می‌رسد که حکومت در دست والیان الهی باشد.

اهداف بعثت انبیا یکی از مباحث تأمل برانگیز برای متفکران جهان اسلام است. به راستی خداوند چرا پیامبرانش را مبعوث کرد؟

اهداف بعثت انبیا یکی از مباحث تأمل برانگیز برای متفکران جهان اسلام است. به راستی خداوند چرا پیامبرانش را مبعوث کرد؟ پاسخ به این سوال می‌تواند تبعات کلانی را در نظام یک اندیشه رقم بزند. خصوصا اگر بخواهیم نتیجه این بحث را در اندیشه سیاسی تعمیم بدهیم. آیا پیامبران مبعوث شدند تا حکومت را در دست بگیرند و از این رهگذر انسان را به سعادت برسانند؟ یا اساسا حکومت حقی است که به خود مردم عطا شده و پیامبران را با آن کاری نیست، مگر آنکه خود مردم بخواهند؟

آیت‌الله‌ جوادی آملی در تعیین هدف بعثت انبیا مشی عقلی و در عین حال متکی بر نقل آیات و روایات دارد. از نگاه آیت‌الله جوادی اختیاری بودن بعثت انبیا از جانب خداوند، خود دلیلی بر لزوم وجود هدف غایی از انجام این کار اختیاری است به این بیان که: «به یقین برانگیختن انبیا و ارسال سفیران از جمله شؤون الهی و افعال اختیاری خداوند سبحان است و تردیدی نیست که هر فعل اختیاری، دارای هدفی است و بعثت انبیا نیز از این قانون عام مستثنی نبوده دارای هدف و مقصد است.»

وی البته زمینه اجتماعی بعثت را نیز تبیین نموده و بروز اختلافات در بین مردم را زمینه بعثت انبیا می‌داند و می‌گوید: « زندگی بسیط و بی‌آلایش آنان همراه با اندیشه ابتدایی، زمینه وحدت و اتحاد آنان را فراهم می‌کرد ولی به تدریج بر اثر پیشرفت علم و اندیشه و صنعت و گسترش روابط اجتماعی، اختلاف علمی و عملی در آنان راه پیدا کرد و زمینه بعثت پیامبران اولوالعزم و نزول کتاب حاوی حقوق و تدوین قانون فراهم شد».

برای حل این مشکلات، عقل انسان اگر چه موهبتی از جانب خداوند است که انسان را از دیگر موجودات متمایز می‌کند اما عقل به تنهایی کفایت نمی‌کند. چرا که «اگر عقل برای هدایت انسان کافی بود، عدم بعثت پیامبران سبب نمی‌شد تا مردم بر خدای سبحان حجت داشته باشند، در حالی که گرفتن چنین حجتی از مردم یکی از علل بعثت انبیا و نزول وحی بر آنان است».

آیت‌الله جوادی آملی در جای دیگر این سخن را تکمیل نموده و می‌گوید: «هدف بعثت انبیا (ع) با استمداد از تعلیم کتاب و حکمت، از یک سو و تزکیه از سوی دیگر، اثاره و شکوفا کردن همین دو دفینه عقلی (عقل نظری و عملی) است».

728