گفتوگو با سعید آروان، نخستین دارنده مجوز رسمی اجاره خودروی بدون راننده؛ از چالش های قانونی تا آینده حمل و نقل هوشمند
نخستین دارنده مجوز رسمی اجاره خودروی بدون راننده در کشور گفت: ایران کشوری پهناور با جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی فراوان است و بسیاری از گردشگران خارجی برای بازدید از شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، یزد، قزوین و تبریز، اجاره خودرو را به دلیل سهولت، استقلال در سفر و مقرونبهصرفه بودن به سایر روشهای حملونقل ترجیح میدهند.
به گزارش خبرفوری؛ صنعت اجاره خودروی بدون راننده یا «خودروی اشتراکی»، یکی از بخشهای رو به رشد اقتصاد خدمات در جهان به شمار میرود؛ صنعتی که با تکیه بر فناوری، دسترسی آسان به خودرو را بدون نیاز به راننده فراهم کرده و علاوه بر کاهش هزینههای حملونقل، به توسعه گردشگری، اشتغال و سرمایهگذاری کمک کرده است.
در ایران نیز این صنعت طی سالهای اخیر روندی رو به رشد داشته و اکنون با صدور نخستین مجوز رسمی اجاره خودروی بدون راننده از طریق درگاه ملی مجوزها، وارد مرحله تازهای از فعالیت خود شده است.
در همین زمینه، «سعید آروان» نخستین دارنده مجوز رسمی اجاره خودروی بدون راننده در کشور و مدیر مجموعه « سهند رنت» با اشاره به جایگاه این صنعت در اقتصاد کشورهای توسعهیافته گفت: صنعت اجاره خودروی بدون راننده در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، یکی از بخشهای مهم اقتصاد خدمات به شمار میرود و علاوه بر درآمدزایی، نقش قابل توجهی در ایجاد اشتغال و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی دارد؛ شرکتهای بزرگ این حوزه معمولاً در شهرهای مختلف، شعبه و ایستگاههای خدماتی دارند و هر شعبه برای ارائه خدمات استاندارد به نیروی انسانی متخصص نیاز دارد؛ موضوعی که نشاندهنده ظرفیت بالای این صنعت در ایجاد فرصتهای شغلی است.
به گفته او، صنعت اجاره خودرو میتواند نقش مهمی در توسعه گردشگری ایران ایفا کند.
آروان افزود: ایران کشوری پهناور با جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی فراوان است و بسیاری از گردشگران خارجی برای بازدید از شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، یزد، قزوین و تبریز، اجاره خودرو را به دلیل سهولت، استقلال در سفر و مقرونبهصرفه بودن به سایر روشهای حملونقل ترجیح میدهند. پیش از کاهش ورود گردشگران خارجی نیز بخش قابل توجهی از گردشگران اروپایی و آسیایی از خدمات اجاره خودرو در ایران استفاده میکردند.
او معتقد است با بازگشت رونق گردشگری، این صنعت نیز میتواند سهم مهمی در اقتصاد خدمات کشور داشته باشد.
این کارآفرین ادامه داد: بدون تردید با بازگشت شرایط باثبات و رونق دوباره گردشگری، این صنعت میتواند سهم مهمی در رشد اقتصاد خدمات کشور داشته باشد. از سوی دیگر، گردشگران خارجی همواره به ایمنی، کیفیت و بهروز بودن ناوگان خودرویی اهمیت ویژهای میدهند و تأمین چنین ناوگانی مستلزم سرمایهگذاری قابل توجه بخش خصوصی است؛ بهگونهای که امروز خرید هر خودروی اقتصادی برای شرکتهای اجاره خودرو حدود ۲ تا ۳ میلیارد تومان هزینه در بر دارد. از این رو توسعه این صنعت بدون حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و ایجاد بسترهای مناسب برای فعالیت فعالان این حوزه امکانپذیر نخواهد بود.
مدیرعامل مجموعه اجاره خودرو « سهند رنت» با اشاره به ظرفیت اشتغالزایی این صنعت اظهار داشت: صنعت اجاره خودروی بدون راننده از ظرفیت بسیار بالایی برای ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برخوردار است. هر شرکت یا نمایندگی فعال در این حوزه برای ارائه خدمات استاندارد به نیروهای متخصص و غیرمتخصص در بخشهای مختلف نیاز دارد؛ از کارشناسان تحویل و عودت خودرو گرفته تا مشاوران اجاره خودرو، حسابداران، نیروهای فنی، پشتیبانی و خدمات مشتریان. به طور میانگین، هر دفتر فعال در این صنعت بین ۱۵ تا ۲۰ فرصت شغلی پایدار ایجاد میکند.
او اضافه کرد: علاوه بر اشتغال مستقیم، این صنعت با کسبوکارهای مختلفی همچون تعمیرگاههای تخصصی، مراکز سرویس و نگهداری خودرو، شرکتهای حملونقل، بیمه و سایر خدمات وابسته ارتباط مستقیم دارد و همین موضوع موجب رونق کسبوکارهای مرتبط نیز میشود.
آروان همچنین به نقش اقتصاد دیجیتال در توسعه این صنعت اشاره کرد و گفت: بخش قابل توجهی از مشتریان امروز از طریق وبسایتها و شبکههای اجتماعی با شرکتهای اجاره خودرو آشنا میشوند. به همین دلیل این صنعت فرصتهای شغلی متعددی برای طراحان وب، متخصصان سئو، تولیدکنندگان محتوا، کارشناسان بازاریابی دیجیتال و مدیران شبکههای اجتماعی ایجاد کرده است. در مجموعه ما نیز حدود ۱۵ نفر به صورت مستمر در حوزه توسعه وبسایت، تولید محتوا و مدیریت فضای دیجیتال فعالیت میکنند.
او معتقد است فناوریهای نوین نیز میتوانند آینده این صنعت را متحول کنند.
آروان گفت: شرکتهای دانشبنیان با طراحی سامانههای هوشمند، اپلیکیشنهای تخصصی و بهرهگیری از هوش مصنوعی، میتوانند فرآیند اجاره خودرو را از مرحله رزرو و احراز هویت تا پشتیبانی سفر، سریعتر، دقیقتر و آسانتر کنند. این موضوع علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات، زمینه رشد شرکتهای فناور و دانشبنیان را نیز فراهم خواهد کرد.
او با مقایسه وضعیت صنعت اجاره خودروی بدون راننده در ایران و کشورهای توسعهیافته گفت: در مقایسه با کشورهای پیشرفته، این صنعت در ایران هنوز فاصله قابل توجهی با استانداردهای جهانی دارد. یکی از مهمترین دلایل این فاصله، نبود زیرساختهای قانونی و حمایتی متناسب با نیازهای این صنعت است. فعالان این حوزه در بسیاری از موارد با چالشهایی در زمینه استعلام و احراز صلاحیت مشتریان مواجه هستند و دسترسی به سامانهها و سازوکارهای لازم برای بررسی سوابق متقاضیان همچنان با محدودیتهایی همراه است. این موضوع علاوه بر افزایش ریسک فعالیت شرکتها، روند ارائه خدمات را نیز با دشواری روبهرو میکند.
از سوی دیگر، حمایتهای لازم از سوی نهادهای مرتبط متناسب با ظرفیت و اهمیت این صنعت شکل نگرفته است. در حالی که صنعت اجاره خودرو میتواند بخشی از زنجیره حملونقل هوشمند کشور باشد، هنوز بسترهای قانونی و اجرایی لازم برای توسعه آن به طور کامل فراهم نشده است.
آروان، یکی دیگر از چالشهای جدی این صنعت را هزینه تأمین ناوگان دانست و گفت: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، خودروسازان با ارائه شرایط ویژه، فروش عمده، تسهیلات بلندمدت و خدمات گسترده پس از فروش، از شرکتهای اجاره خودرو حمایت میکنند. این سیاستها باعث میشود شرکتها بتوانند ناوگان خود را با هزینه کمتر و کیفیت بالاتر نوسازی کنند؛ اما در ایران، هزینه بالای خرید خودرو و نبود چنین سازوکارهایی، توسعه این صنعت را با محدودیت مواجه کرده است.
این فعال حوزه حمل و نقل هوشمند کشور، همچنین به موضوع بیمه خودروهای اجارهای اشاره کرد و افزود: یکی دیگر از تفاوتهای مهم، موضوع بیمه خودروهای اجارهای است. در بسیاری از کشورهای دنیا، پوششهای بیمهای متناسب با صنعت اجاره خودرو طراحی شده و در مدت زمان اجاره، مسئولیت بیمهای تا حد زیادی متوجه اجارهکننده است؛ اما در ایران هنوز بیمهای متناسب با ماهیت این صنعت وجود ندارد و مسئولیتهای حقوقی و بیمهای عمدتاً بر عهده مالک خودرو باقی میماند. طراحی محصولات بیمهای تخصصی برای خودروهای اجارهای میتواند یکی از مهمترین گامها در نزدیک شدن به استانداردهای جهانی و افزایش امنیت فعالیت شرکتهای این حوزه باشد.
او درباره مهمترین چالشهای پیش روی این صنعت گفت: نخستین و مهمترین چالش، نبود سامانه جامع استعلام و احراز صلاحیت مشتریان است. شرکتهای اجاره خودرو در حال حاضر به درگاهی برای بررسی سوابق و محدودیتهای قانونی یا امنیتی متقاضیان دسترسی ندارند. در نتیجه امکان ارزیابی دقیق صلاحیت افراد پیش از تحویل خودرو وجود ندارد و این موضوع ریسک فعالیت شرکتها را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
آروان، ادامه داد: چالش مهم دیگر، ثبت نشدن وضعیت خودروهای اجارهای در سامانههای مرتبط با پلیس راهور است. در بسیاری از کشورهای دنیا، زمانی که یک خودرو اجاره داده میشود، اطلاعات مربوط به اجارهکننده و بازه زمانی استفاده از خودرو در سامانههای مرتبط ثبت میشود. به همین دلیل، اگر در مدت اجاره تخلف یا مسئلهای حقوقی ایجاد شود، مسئولیت آن ابتدا متوجه استفادهکننده خودرو خواهد بود؛ اما در ایران، به دلیل نبود چنین زیرساختی، در بسیاری از موارد مالک خودرو ناچار است برای پیگیریهای قضایی و انتظامی پاسخگو باشد؛ موضوعی که یکی از بزرگترین دغدغههای فعالان این صنعت به شمار میرود.
او با اشاره به برخی سوءاستفادهها نیز گفت: نبود سامانههای یکپارچه برای رهگیری وضعیت خودروهای اجارهای، زمینه سوءاستفاده برخی افراد را نیز فراهم میکند. در مواردی مشاهده شده که خودرو بدون اطلاع شرکت، در اختیار شخص دیگری قرار گرفته یا برخلاف مفاد قرارداد مورد استفاده قرار گرفته است. ایجاد زیرساختهای هوشمند، اتصال سامانههای مرتبط و تدوین قوانین متناسب با ماهیت این صنعت، میتواند بخش قابل توجهی از این مشکلات را برطرف کرده و امنیت فعالیت شرکتهای اجاره خودرو و حقوق مشتریان را به طور همزمان افزایش دهد.
آروان، با اشاره به نقش این صنعت در کاهش هزینههای حملونقل گفت: بدون تردید، صنعت اجاره خودروی بدون راننده میتواند نقش مهمی در کاهش هزینههای سفرهای کاری و گردشگری داخلی ایفا کند. بسیاری از افراد برای یک سفر چندروزه یا مأموریت کاری، نیازی به خرید خودرو یا استفاده از خودروی شخصی ندارند. اجاره خودرو این امکان را فراهم میکند که افراد متناسب با نیاز و مدت زمان سفر، خودروی مناسب را با هزینهای منطقی در اختیار داشته باشند.
او ادامه داد: استفاده از خودروهای اجارهای باعث کاهش هزینههای جانبی مانند استهلاک خودرو، تعمیرات، سرویسهای دورهای، بیمه و افت ارزش خودرو برای مسافران و شرکتها میشود. به همین دلیل، بسیاری از شرکتها در کشورهای توسعهیافته به جای خرید ناوگان اختصاصی، از خدمات اجاره خودرو برای مأموریتهای کاری کارکنان خود استفاده میکنند که از نظر اقتصادی مقرونبهصرفهتر است.
مدیرعامل مجموعه اجاره خودرو « سهند رنت» تصریح کرد: در حوزه گردشگری نیز، توسعه این صنعت میتواند دسترسی گردشگران به شهرها و جاذبههای مختلف را آسانتر کند. زمانی که گردشگر بتواند با هزینهای مناسب یک خودروی ایمن و استاندارد اجاره کند، آزادی عمل بیشتری در برنامهریزی سفر خواهد داشت و این موضوع علاوه بر کاهش هزینههای حملونقل، موجب افزایش رضایت گردشگران و رونق صنعت گردشگری داخلی خواهد شد.
آروان، معتقد است هرچه زیرساختهای این صنعت توسعه یابد، اجاره خودرو میتواند به یکی از ارکان اصلی حملونقل هوشمند کشور تبدیل شود.
او درباره مهمترین اقدامات مورد نیاز برای توسعه این صنعت گفت: برای توسعه صنعت اجاره خودروی بدون راننده و افزایش سرمایهگذاری در این حوزه، چند اقدام اساسی میتواند تأثیرگذار باشد. نخست، ایجاد یک سامانه جامع برای ثبت خودروهای اجارهای و ارتباط آن با سامانههای انتظامی و قضایی ضروری است. در این سامانه باید مشخص باشد که خودرو در چه بازه زمانی در اختیار چه شخصی قرار دارد تا مسئولیت تخلفات و مسائل قانونی در مدت اجاره بر عهده استفادهکننده خودرو باشد. اجرای چنین طرحی علاوه بر کاهش تخلفات، امنیت حقوقی شرکتهای اجاره خودرو و مشتریان را نیز افزایش خواهد داد.
آروان، عنوان کرد: دومین موضوع، طراحی و ارائه بیمه تخصصی برای خودروهای اجارهای است. در حال حاضر، صنعت اجاره خودرو در ایران از نبود پوشش بیمهای متناسب با ماهیت فعالیت خود رنج میبرد. ایجاد بیمه اختصاصی، هم امنیت خاطر شرکتهای اجارهدهنده را افزایش میدهد و هم به مشتریان اطمینان میدهد که در صورت بروز حادثه، از پوشش بیمهای مناسب برخوردار خواهند بود. از سوی دیگر، با توجه به رشد این صنعت و تعداد بالای قراردادهای اجاره خودرو، این موضوع میتواند فرصت اقتصادی قابل توجهی برای صنعت بیمه نیز ایجاد کند.
او حمایت خودروسازان داخلی را نیز یکی از ضرورتهای توسعه این صنعت دانست و افزود: عرضه خودرو با شرایط ویژه، ارائه تسهیلات بلندمدت، فروش عمده و تقویت خدمات پس از فروش، میتواند به نوسازی ناوگان شرکتها و ارتقای کیفیت خدمات کمک کند.
آروان پیشنهاد دیگری نیز مطرح کرد و گفت: برای شرکتهای دارای مجوز رسمی، امکان واردات خودروهای صفر کیلومتر یا کمکارکرد خارجی با تعرفههای ترجیحی یا تسهیلات ویژه فراهم شود. این اقدام علاوه بر افزایش کیفیت ناوگان اجارهای، موجب ارتقای سطح خدمات، افزایش رضایت گردشگران داخلی و خارجی و نزدیکتر شدن این صنعت به استانداردهای بینالمللی خواهد شد.
او تأکید کرد: اگر نگاه سیاستگذاران به صنعت اجاره خودرو از یک فعالیت صرفاً خدماتی به یک بخش مؤثر در حملونقل، گردشگری و اقتصاد خدمات تغییر کند، این حوزه ظرفیت بالایی برای جذب سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی خواهد داشت.
این کارآفرین حوزه حمل و نقل هوشمند کشور، درباره الزامات امنیتی صنعت اجاره خودروی بدون راننده گفت: با وجود اقدامات انجامشده، همچنان نبود یک سامانه جامع برای استعلام و احراز صلاحیت متقاضیان، یکی از مهمترین چالشهای صنعت اجاره خودروی بدون راننده در ایران است. در حال حاضر، شرکتهای فعال در این حوزه به سامانهای رسمی برای بررسی سوابق و محدودیتهای قانونی یا امنیتی مشتریان دسترسی ندارند؛به همین دلیل، تعدادی از شرکتها و فعالان باسابقه این صنعت با همکاری یکدیگر، شبکهای مشترک برای تبادل اطلاعات و سوابق مشتریان ایجاد کردهاند. در این مجموعه، سوابق افرادی که در گذشته تخلف یا مشکلاتی در فرآیند اجاره خودرو ایجاد کردهاند، ثبت و میان اعضا به اشتراک گذاشته میشود تا از تکرار چنین مواردی جلوگیری شود. البته این اقدام، راهکاری صنفی است و نمیتواند جایگزین یک سامانه رسمی و سراسری باشد.در بخش احراز هویت نیز تمامی مشتریان پیش از تحویل خودرو براساس مدارک هویتی، مدارک شغلی، محل سکونت و سایر مستندات مورد نیاز، به دقت بررسی و احراز هویت میشوند تا ریسکهای احتمالی به حداقل برسد.
آروان، درباره ایمنی ناوگان نیز اظهار داشت: تمامی خودروها به صورت دورهای مورد بازدید فنی قرار میگیرند و پس از پایان هر قرارداد اجاره، سرویس کامل، بررسی فنی و کنترل ایمنی روی آنها انجام میشود. این فرآیند باعث میشود خودروها همواره در شرایط مطلوب فنی قرار داشته باشند و مشتریان بتوانند با اطمینان خاطر از آنها برای سفرهای شهری و بینشهری استفاده کنند. با این حال، معتقدیم تکمیل این اقدامات با ایجاد زیرساختهای قانونی و سامانههای هوشمند ملی، میتواند امنیت این صنعت را به سطح استانداردهای بینالمللی نزدیکتر کند.
او چشمانداز این صنعت را امیدوارکننده توصیف کرد و گفت: با توجه به ظرفیتهای منحصربهفرد ایران، چشمانداز این صنعت را در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم، بسیار امیدوارکننده میبینم. ایران از نظر وسعت جغرافیایی، تنوع اقلیمی و برخورداری از صدها جاذبه تاریخی، فرهنگی و طبیعی، یکی از مستعدترین کشورهای منطقه برای توسعه صنعت گردشگری و به تبع آن، خدمات اجاره خودروی بدون راننده است.
این فعال حوزه حمل و نقل اظهار داشت: در صورت بهبود شرایط و افزایش ورود گردشگران خارجی، بدون تردید تقاضا برای خدمات اجاره خودرو نیز رشد چشمگیری خواهد داشت؛ زیرا بسیاری از گردشگران برای سفر میان شهرهای مختلف، استفاده از خودروی اجارهای را به دلیل آزادی عمل، راحتی و صرفه اقتصادی ترجیح میدهند. از سوی دیگر، تغییر سبک زندگی و افزایش هزینههای نگهداری خودرو نیز میتواند به توسعه این بازار کمک کند. امروز بسیاری از افراد و حتی صاحبان کسبوکار به این نتیجه رسیدهاند که در برخی شرایط، اجاره خودرو از خرید آن مقرونبهصرفهتر است؛ چرا که هزینههایی مانند استهلاک، بیمه، تعمیرات و افت ارزش خودرو بر عهده شرکت ارائهدهنده خدمات خواهد بود.
آروان درباره فرصت ورود جوانان به این صنعت نیز گفت: ورود به صنعت اجاره خودروی بدون راننده در شرایط فعلی بسیار سرمایهبر است. راهاندازی یک شرکت حتی در مقیاس کوچک، نیازمند ناوگانی حداقل ۱۵ دستگاهی است که تأمین آن سرمایه قابل توجهی میخواهد. با این حال، این صنعت همچنان فرصتهای ارزشمندی در حوزههایی مانند بازاریابی دیجیتال، مدیریت پلتفرمهای آنلاین، توسعه نرمافزارهای تخصصی، خدمات هوشمند و مدیریت ناوگان در اختیار جوانان قرار میدهد و در صورت ایجاد تسهیلات و حمایتهای مالی، میتوان انتظار ورود فعالان بیشتری را به این حوزه داشت؛ اگر قرار باشد نام ما با دستاوردی در این صنعت ماندگار شود، دوست دارم به عنوان مجموعهای شناخته شویم که برای استانداردسازی و قانونمند شدن صنعت اجاره خودروی بدون راننده در ایران گام برداشت و تلاش کرد این خدمات را به استانداردهای جهانی نزدیکتر کند. آرزوی ما این است که از ما به عنوان پایهگذار فرهنگ «اجاره خودروی آسان، امن و قابل اعتماد» یاد شود؛ مجموعهای که فعالیت خود را بر پایه صداقت، شفافیت، احترام به حقوق مشتری و ارائه خدمات حرفهای بنا کرد و توانست اعتماد مشتریان ایرانی و گردشگران خارجی را جلب کند.
سعید آروان، در پایان با اشاره به مهمترین دستاورد مجموعه خود گفت: با پیگیریهای مستمر و انجام مراحل قانونی، مجموعه ما موفق شد نخستین مجوز رسمی اجاره خودروی بدون راننده برای خودروهای اقتصادی و لوکس را از طریق درگاه ملی مجوزهای کشور دریافت کند. پیش از این، بسیاری از فعالان این حوزه با مجوزهای مرتبط با آژانسهای کرایه خودروی با راننده فعالیت میکردند که با ماهیت خدمات اجاره خودروی بدون راننده تفاوت داشت.دریافت این مجوز، گامی مهم در ساماندهی فعالیت شرکتهای اجاره خودرو، افزایش شفافیت، ارتقای اعتماد عمومی و ایجاد چارچوبی قانونی برای توسعه این صنعت در کشور به شمار میرود.
