شبح هولناک رکود بالای سر جهان؛ جنگ ترامپ علیه ایران موتور کامیونها را خاموش کرد
یک از بیشمار بخشهای اقتصاد که جنگ رئیس جمهوری آمریکا علیه ایران، آن را آشفته کرده، بازار انرژی و یکی از حوزههایی که حتی بیشتر از سایر نواحی آسیب دیده، سوخت دیزل(گازوئیل) است.
از فارینپالیسی، قیمت گازوئیل طی دو ماه گذشته به شدت افزایش یافته و در آمریکا در مقایسه با پارسال ۶۰ درصد بالا رفته که دلیل آن جنگ آمریکا علیه ایران است؛ جنگی که باعث اختلال و از کار افتادن میدانهای نفتی، پالایشگاهها و به طور کلی جریان انرژی شده است.
اگر با تجهیزات سنگین یا ماشینآلات بزرگ کار نکرده باشید، احتمالا با گاوزئیل آشنا نباشید؛ اما این سوختی است که چرخ جهان را به حرکت در میآورد و در حال حاضر، میزان آن به مراتب کمتر از گذشته است. در نتیجه این طلسم، تراکتورها متوقف شده، کامیونهای بزرگ از حرکت باز ایستادهاند و درد و رنج زیادی برای جهانی به بار آورده که برای کار با همین سوخت خاص طراحی شده است. هر چیزی که میخرید یا میخورید، در نهایت به نوعی به گازوئیل وابسته است.
کوئن وسلز، رئیس بخش تقاضا در شرکت مشاوره انرژی «انرژی اسپکتس/ Energy Aspects» مستقر در لندن میگوید که «دیزل یکی از موتورهای محرک بزرگ اقتصاد است.»
افزایش قیمتها برای دولت ترامپ و جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای سرنوشتساز ماه نوامبر، میتواند خطری بزرگ باشد، زیرا رایدهندگان در سراسر این کشور با پیامدهای اقتصادی دردناک جنگ جاری دست و پنجه نرم میکنند. بهرغم خوشبینی ظاهری و ادعای دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا مبنی بر اینکه جنگ «سریع به پایان خواهد رسید»، ادامه ابهام و عدم قطعیت پیرامون تنگه هرمز به عنوان مسیر دریایی حیاتی که ایران آن را مسدود کرده و کنترل آن را در اختیار دارد، بدان معناست که شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران ناآرام هستند و بهراحتی نفس نمیکشند.
جنگ در خلیج فارس به طور منحصربهفردی نگرانکننده و وحشتآفرین است؛ نه تنها به این دلیل که روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت خام و پنج میلیون بشکه فرآوردههای نفتی را در دل خود گرفتار کرده، بلکه از آن جهت که نفت نیمهسنگین تا سنگین و ترش خاورمیانه به منظور تولید فرآوردههایی همچون گازوئیل و سوخت جت، برای پالایشگاهها ایدهآل است.
نفت خام آمریکا که سبکتر و شیرینتر است، بنزین بیشتری تولید میکند، به همین دلیل است که ایالات متحده بهرغم یدک کشیدن عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت در تاریخ جهان، همچنان برای تامین مجموعه پالایشگاههای خود در خلیج مکزیک، نفت سنگین وارد میکند. این وابستگی به طور مشخص برای آسیا صدق میکند؛ جایی که بزرگترین مشتری نفت منطقه خلیج فارس محسوب میشود.
قیمتهای جهانی نفت بهتازگی و با پدیدار شدن امید به توافق صلح میان آمریکا و ایران کاهش یافته، اما این امید، فشار چندانی را از روی پالایشگاههای سراسر جهان برنداشته و این بدین معناست که هزینه تقریبا تمام بخشهای اقتصاد دست کم در چند ماه آینده همچنان بالاتر باقی خواهد ماند. این خبر برای کشاورزان، رانندگان کامیون، خطوط حملونقل و کسانی که محصولات تولید شده را خریداری و جابهجا میکنند، خبر بدی است.
کوین بوک، مدیر اجرایی شرکت مشاوره «کلیِرویو انرژی پارتنرز/ ClearView Energy Partners» میگوید که «این اتفاق به سراسر اقتصاد سرایت میکند چرا که همه ما برای جابهجایی و ترابری کالاها به گازوئیل وابسته هستیم.»
به گفته لیندا گیزِکه، مدیر فرآوردههای پالایشی در شرکت «Rapidan Energy Group»، احتمالا در آمریکا بزرگترین ضربه ملموس به رانندگان کامیون وارد میشود؛ کسانی که حدود سهچهارم تمام کالاها را جابهجا میکنند و بزرگترین خریداران گازوئیل در این کشور هستند. حدود دو-سوم گازوئیل مصرفی در سراسر آمریکا را کامیونها استفاده میکنند.
بوک اضافه کرد: افزایش قیمت گازوئیل همین حالا هم فشار زیادی به این بخش وارد کرده است. شرکتهای بزرگ حملونقل همچون UPS(یوپیاس/ یونایتد پارسل سرویس) و فدِکس/ FedEx به دلیل افزایش هزینه گازوئیل به شدت تحت فشار هستند (یا به طور دقیقتر، مشتریان آنها در تنگنا هستند) با این حال، حدود نیمی از رانندگان کامیون در آمریکا مستقل هستند. این افزایش هزینهها هزینه و سود آنها را به شدت تحتالشعاع قرار میدهد و مدیریت کسبوکارهای سودآور برای حملونقل کالا را دشوارتر میکند.
کارشناسان میگویند که «این فشارها فقط به بخش کامیونداری محدود نمیشود. افزایش هزینه گازوئیل چه در قالب هزینه بالاتر تحویل و چه به شکل قیمت بالاتر کالاها، در نهایت به مصرفکنندگان منتقل میشود. این هزینهها در تمام کالاهایی که میخریم بازتاب مییابد، چون حملونقل آنها بهوضوح گرانتر شده است.»
تنها بخش حملونقل نیست که از افزایش قیمت گازوئیل ضربه میخورد. بخش کشاورزی نیز خود را برای اختلالات عمیقتری مهیا میکند. جنگ همین حالا هم کشاورزان جهان را تحت فشار قرار داده، زیرا جنگ و متعاقب آن بسته شدن ملموس و موثر تنگه هرمز، جریان انرژی و تجارت به عنوان شالوده کشاورزی جهانی را خفه کرده است.
قیمت کود به طور مشخص به دلیل جنگ سرسامآور شده است. اتحادیه مزرعهداران آمریکا، به عنوان بزرگترین سازمان کشاورزی این کشور، در نظرسنجی ماه آوریل خود به این نتیجه رسید که بسیاری از کشاورزان آمریکایی دیگر توان خرید کود را ندارند. از بیش از پنج هزار و ۷۰۰ کشاورز شرکتکننده در این نظرسنجی، ۷۰ درصد گفتهاند که قیمت بالای کود مانع خرید تمام لوازم مورد نیازشان میشود.
افزایش هزینههای انرژی فقط این چالشها را تشدید میکند و بر کشاورزانی که برای بهکار انداختن تجهیزات و ماشینآلات کشاورزی خود به گازوئیل وابستهاند، فشار بیشتری وارد میآورد.
جوزف گلوبر، اقتصاددان ارشد سابق وزارت کشاورزی آمریکا که هماکنون در موسسه بینالمللی مطالعات سیاست غذایی فعالیت میکند، گفت: حاشیه سود کشاورزان در چند سال گذشته بسیار کاهش یافته و این فشار جدید به آن افزوده میشود. این فقط هزینهای اضافی است، آن هم در شرایطی که قیمت محصولاتشان عملا افزایش چندانی نداشته است.
با توجه به افزایش قیمت گاوزئیل در جهان، جوامع دست به اعتراض زدهاند تا از این طریق، خشم خود را نشان دهند. معترضان در ایرلند برای نشان دادن خشم و استیصال خود از افزایش قیمت گاوزئیل، با تراکتور و کامیونهای خود به خیابانها آمدهاند. در نروژ نیز اعتراضهای مشابهی صورت گرفته است.
دولتها در مواجهه با هشدار، نگرانی و خشم عمومی، به سرعت وارد عمل شدهاند. دولت ویتنام از برخی صنایع خواسته است تا در مصرف سوخت را صرفهجویی کنند. چین افزایش معمول قیمت سوخت داخلی را محدود کرده تا از مصرفکنندگان محافظت کند. هندوستان حتی بهرغم افزایش قیمت جهانی، قیمت خردهفروشی گاوزئیل و بنزین را ثابت نگه داشته، هرچند نگرانیهایی درباره احتمال تغییر وضعیت فعلی وجود دارد.
هرجومرج و آشوب در زنجیره تامین احتمالا تا مدتها ادامه خواهد داشت. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد هفته گذشته، در پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» هشدار داد که حتی اگر محدودیتها در تنگه هرمز بلافاصله برداشته شود هم «احیای زنجیرههای تامین ماهها زمان خواهد برد که خود متعاقبا به کاهش تولید اقتصادی و افزایش قیمتها منجر خواهد شد.»
وی تاکید کرد: شبح هولناک رکود جهانی با اثرات وخیم بر مردم، اقتصاد و ثبات سیاسی و اجتماعی، بالای سر ما پرسه میزند.
