مقایسه طلا و دلار در سال ۱۴۰۴
سال ۱۴۰۴ ترکیبی از رشد و سقوط در بازارهای مالی بود؛ در ۱۱ ماه نخست، بازارها عمدتا صعودی بودند و طلا با بازدهی ۱۲۰ درصدی در صدر قرر داشت اما در اسفند، همهچیز تغییر کرد.
در سال۱۴۰۴، اقتصاد ایران سالی پرتنش، پرنوسان و مملو از رویدادهای ژئوپلیتیک را تجربه کرد؛ سالی که تا پیش از اسفندماه عموما روندی صعودی در بازارهای دارایی مشاهده میشد، اما در ماه پایانی با اوجگیری جنگ تحمیلی، مسیر حرکت بازارها بهکلی تغییر یافت.
بر اساس نمودار بازدهی ۱۲ ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۴، بازار طلا در سال۱۴۰۴ صدرنشین بازدهیها بود. هرگرم طلای ۱۸ عیار با رشد ۱۲۰درصدی در صدر قرارگرفت و پس از آن، سکه طرح جدید با ۹۶درصد بازدهی جایگاه دوم را داشت. نیمسکه و ربعسکه نیز بهترتیب با ۶۳درصد و ۵۸درصد رشد دنبال شدند.
دلار آزاد با ۵۳درصد افزایش قیمت در جایگاه بعدی قرارگرفت، درحالیکه صندوقهای درآمد ثابت و نرخ سود بانکی بهترتیب با ۳۷.۴درصد و ۲۵درصد بازدهی سالانه عملکردی محافظهکارانهتر نشاندادند. شاخصکل بورس ایران نیز با رشد ۳۷درصدی در رتبههای پایینی جدول قرارگرفت.
این آمار نشان میدهد که تا پیش از اسفند، فضای انتظارات تورمی، ضعفریال و رشد نقدینگی باعث صعود قابلملاحظه بازارهای دارایی شدهبود. سرمایهگذاران بهویژه در بازه نیمه دوم سالبه بازار طلا و ارز پناه آوردند، زیرا نشانههایی از افزایش تنشهای سیاسی و احتمال بروز درگیری نظامی در منطقه مشهود بود.
در اسفند پس از شروع تهاجم ائتلاف آمریکا و اسرائیل به ایران و اوجگیری تنشهای منطقهای، تمامی شاخصهای اقتصادی دچار شوک شدند. از یکسو بازار طلا که در طول سالرشد خیرهکنندهای داشت، بهدلیل کاهش شدید تقاضا، فرار نقدینگی و تعطیلی بخش عمدهای از بازارها، با افت ۱۰.۲درصدی در یک ماه روبهرو شد. سکه طرح جدید نیز بیش از ۵.۵درصد از ارزش خود را از دست داد.
در همین زمان، دلار آزاد که معمولا در دورههای بحرانی نقش پناهگاه امن را دارد، برخلاف انتظار با کاهش حدود ۷.۹درصدی روبهرو شد. علت این رفتار غیرعادی را باید در محدودیت شدید نقلوانتقال ارزی، بستهشدن صرافیها و کنترلهای سختگیرانه بانکمرکزی در روزهای جنگ جستوجو کرد.
تنها بازارهایی که در این وضعیت بحرانی تا حدودی ثبات نسبی نشاندادند، صندوقهای درآمد ثابت با رشد ۳.۳درصدی و نرخ سود بانکی با افزایش ۲درصدی بودند.
با شروع جنگ در اوایل اسفند، بسیاری از فعالیتهای اقتصادی به حالت نیمهتعطیل درآمدند و بازار سرمایه (بورس تهران) با صدور اطلاعیه رسمی، در روزهای ابتدایی درگیری تعطیل شد.
در بازار ارز و طلا نیز معاملات رسمی تقریبا متوقف شد و بازار آزاد در اکثر روزها بهخاطر کمبود خریدار و فروشنده عملا بیرمق بود. در چنین فضایی، قیمتها بیشتر انعکاسدهنده احتیاط عمومی و کاهش نقدشوندگی بودند تا عرضه و تقاضای واقعی.
در اسفند۱۴۰۴ بهدلیل قفلشدن معاملات فیزیکی و بستهشدن کانالهای صرافیها، بازار عملا فلج شد و قیمتها سقوط کرد؛ این کاهش بیشتر ناشی از نبود تقاضای موثر بود تا کاهش ارزش ذاتی داراییها.
بورس ایران نیز در نیمه اول سالبهواسطه افزایش سودآوری شرکتهای صادراتمحور روند مثبتی داشت، اما از پاییز بهتدریج علائم ضعف و خروج پول حقیقی ظاهر شد.
بازار سرمایه در ۱۴۰۴ یکی از ناپایدارترین دورههای خود پس از سال۱۳۹۹ را تجربه کرد. رشد ۳۷درصدی شاخصکل در پایان سال، اگرچه در ظاهر مثبت بهنظر میرسد، اما باید توجه داشت که این رشد عمدتا در نیمه نخست سالمحقق شد. در نیمه دوم، نقدشوندگی بهشدت کاهشیافت و حجم معاملات خرد به پایینترین سطح چند سالاخیر رسید.
