فروش کالابرگ در شبکه های اجتماعی

ارز ترجیحی کالاهای اساسی برای حذف رانت حذف شد؛ به واسطه همین موضوع قیمت کالاهای اساسی حداقل 20 تا 80 درصد افزایش یافت. دولت نیز برای پوشش این افزایش قیمت‌ها قرار شد ماهی یک میلیون تومان به ازای هر فرد به حساب سرپرست خانوار به عنوان کالابرگ واریز کند اما مسئله اساسی اینجاست که مبلغ یک میلیون تومان با افزایش قیمت‌ها همخوانی ندارد و به واسطه این موضوع بسیاری از افراد به دنبال فروش کالابرگ خود هستند تا شاید با مبلغ نقدی آن بتوانند زندگی خود را بگذرانند.

طی هفته‌های اخیر دولت برای حذف رانت موجود، ارز ترجیحی را حذف کرد و قرار شد کالاهای اساسی با قیمت دلار بازار آزاد معامله شود. این نرخ دلار بر روی یک عدد مشخص ثابت نیست و در گذر زمان می‌تواند کاهش یا افزایش را تجربه کند که این موضوع می‌تواند به‌صورت مستقیم روی قیمت کالاهای اساسی تأثیر داشته باشد. تا پیش از حذف ارز ترجیحی قیمت دلار برای کالاهای اساسی 28 هزار و 500 تومان بود اما این نرخ ارز رانت گسترده‌ای داشت و باعث شد افراد خاص با استفاده از تخصیص این ارز سودهای خاص ببرند.

با حذف ارز ترجیحی ارز کشور تک‌نرخی شد و همین موضوع باعث شد رقابت در فضای اقتصادی افزایش یابد که این موضوع می‌تواند به توسعه و رونق تولید کمک شایانی کند.   بررسی‌ها نشان می‌دهد ارز ترجیحی در کوتاه‌مدت کارآمد است و می‌تواند کالاهای اساسی را باقیمت مناسب به دست مصرف‌کنندگان برساند، اما در بلندمدت می‌تواند شرایط خوبی برای ایجاد رانت‌های متعدد فراهم سازد. برای مثال پس از گذشت سال‌ها استفاده از ارز ترجیحی در کشور تبدیل به بستری ویژه برای رانت و ویژه‌خواری شده است. حال دولت به یکباره تصمیم گرفت که رانت موجود را حذف کند.

در نگاه اول حذف رانت به نفع اقتصاد کشور است اما مسئله اینجاست که این موضوع می‌تواند فشار مضاعفی به مردم وارد کند و در بلندمدت به افزایش تورم منجر شود. در حال حاضر تورم در محدوده 40 درصدی قرار دارد (البته این تورم با نرخ دلار نیمایی محاسبه شده بود و اکنون با افزایش نرخ دلار و افزایش قیمت‌ کالاهای اساسی نرخ تورم نیز افزایش خواهد یافت.)

از سوی دیگر پایه حقوق کارگر نیز تقریباً 15 میلیون تومان است، با احتساب تورم و بررسی حقوق و هزینه‌ها می‌توان گفت که اختصاص یک میلیون تومان کالابرگ به ازای هر فرد چندان دردی را درمان نمی‌کند. در شهرهای بزرگ، هزینه زندگی به‌طور چشمگیری افزایش‌یافته است. حداقل اجاره‌بها حدود 10 میلیون تومان در ماه است و هزینه‌های جاری مانند آب، برق و گاز نیز حدود یک میلیون تومان در ماه به آن اضافه می‌شود.

این هزینه‌ها به تنهایی بخش قابل توجهی از حقوق کارگران را شامل می‌شود و با کسر این هزینه‌ها از حقوق، حدود 4 میلیون تومان برای سایر نیازهای خانوار مانند خوراک، پوشاک، حمل و نقل و سایر هزینه‌های ضروری باقی می‌ماند. در این شرایط، افزایش قیمت کالاهای اساسی، فشار مضاعفی را بر دوش خانوارها می‌گذارد.

دولت اقدام به اختصاص کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی به‌ازای هر فرد کرده است. هدف از این طرح، حمایت از مصرف‌کنندگان و کاهش فشار بر هزینه‌های زندگی است. اما باتوجه‌به افزایش قیمت کالاهای اساسی که در بازده 20 تا 80 درصد افزایش داشته‌اند و احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها وجود دارد، این یارانه به تنهایی کافی نیست. در واقع، مبلغ یک میلیون تومان کالابرگ به دلیل افزایش قیمت‌ها، قدرت خرید کافی را ندارد و نمی‌تواند نیازهای اساسی خانوارها را تأمین کند.

برخی از خانوارها برای تأمین هزینه‌های خود مجبور به فروش کالابرگ خود با قیمتی پایین‌تر از ارزش واقعی آن می‌شوند تا با مبلغ آن مابقی هزینه‌های ضروری خود را تأمین کنند. به‌نوعی این موضوع نشان‌دهنده عدم کارایی 100 درصد این طرح در بلندمدت برای تامین نیازهای روزمره و واقعی مردم است. کارشناسان اقتصادی عقیده دارند باتوجه‌به این موضوع که سال آینده قرار است قیمت‌ها افزایش یابد، لازم است در اختصاص کالابرگ یک‌میلیون‌تومانی تجدیدنظر شود و به‌نوعی این کالابرگ افزایش یابد یا برای کالاهای اساسی تخفیف ویژه در نظر گرفته شود. به‌نوعی نیاز است طرح کالابرگ مورد اصلاح و بازبینی قرار گیرد.

واریز یارانه یک‌میلیون تومانی

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت در خصوص واریز یارانه حمایتی گفته بود: «در مصوبه دولت مقرر شد به همه خانوارهای ایرانی ساکن ایران به‌ازای هر فرد یک میلیون تومان تعلق بگیرد که هم عددی شناور است و هم به‌صورت اعتباری برای چهار ماه دی، بهمن، اسفند و فروردین سال آینده به‌حساب سرپرست خانوار واریز شده و از دو تا سه روز دیگر که اعلام می‌شود، افراد می‌توانند مراجعه کنند. خرید یا ماه‌به‌ماه یا دوماهه خواهد بود.»

وی می‌گوید: «بدیهی است با آزادکردن نرخ ارز و انتقال عددی که دولت به‌عنوان یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره خواهد داشت، رقم برخی اقلام از جمله روغن، مرغ و تخم‌مرغ افزایش می‌یابد و مابقی اقلام حدود ۲۰ درصد افزایش خواهد داشت. اما رقم این افزایش پیشاپیش به حساب سرپرست خانوار واریز شده است.»

سخنگوی دولت یادآور شد: «جمع‌بندی دولت این بود که به همه خانوارها یارانه تعلق بگیرد؛ اما بدیهی است اگر کسی ماشین یا خانه چند صدمیلیاردی دارد، نیازی به این یارانه ندارد. هرچند این حقی است که دولت پیش‌بینی کرده؛ ولی انتظار داریم افرادی درخواست بدهند که به این یارانه نیاز دارند. یازده قلم کالا در این طرح در نظر گرفته شده که در ۲۶۸ هزار فروشگاه خرد و زنجیره‌ای قابل‌خریداری است‌. با همکاری اتاق اصناف تعداد فروشگاه‌ها اگر لازم باشد افزایش پیدا می‌کند. از خانواده لبنیات؛ شیر، پنیر و ماست، از خانواده پروتئین؛ گوشت قرمز و تخم‌مرغ و روغن مایع، ماکارونی، برنج، قند و شکر و حبوبات جزو این یازده قلم است. 

سخنگوی دولت با تأکید بر اینکه رقم در نظر گرفته‌شده فقط برای خرید کالاهای مشخص از فروشگاه‌ها تعیین‌شده است، اظهار کرده بود: «نمی‌توان این مبلغ را برداشت و برای مواردی دیگر هزینه‌کرد. دولت هدفش حذف رانت، ویژه‌خواری و فساد است تا یارانه‌ای که پرداخت می‌‌شود به صاحبان فرایند که مردم باشند و نیز امر تولید تعلق بگیرد. رقم یک میلیون تومان کالابرگ، شناور است و چنانچه لازم باشد حتماً افزایش خواهد یافت‌.»

فروش کالابرگ

در شرایطی که بسیاری از خانوارها با چالش‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، موضوع فروش کالابرگ به‌عنوان یک راه‌حل فوری برای رسیدن به نقدینگی در بین بسیاری از خانواده‌ها دیده می‌شود. در اصل بسیاری از خانواده‌ها برای تأمین مالی و گذران زندگی، همچنین نیاز فوری به پول نقد اقدام رو به فروش کالابرگ خودکرده‌اند.  افزایش هزینه‌های مسکن باعث شده سبک زندگی بسیاری از خانوارها تغییر کند و برخی از خانواده‌ها مجبور شوند پس از ازدواج نیز همچنان در خانه پدر و مادر خود زندگی کنند.

سعید نیز چنین شرایطی دارد و تصمیم به فروش کالابرگ خود گرفته و در این خصوص می‌گوید: «من کارگرم و حقوق 15 میلیون تومانی می‌گیرم و یک پسر 12 ساله دارم، پول پیش خانه‌ام کم بود و سال گذشته به اصرار خانواده همسرم مجبور شدم در کنار آنها در اتاق کوچک زندگی کنم. خانه پدرزنم 100 متر است و به‌خاطر ما تعمیرات انجام دادند و الان یک اتاق خواب 20 متری داریم. خانواده همسرم اجازه نمی‌دهند من خریدی برای خانه کنم. برای همین می‌خواهم کالا برگ سه‌نفره‌ام را بفروشم تا پول نقدش را غیرمستقیم به پدرزنم بدهم تا به سلیقه خودش مایحتاج زندگی را تامین کند.»

یکی دیگر از فروشندگان کالابرگ نیز در صفحات مجازی آگهی زده که قصد فروش فوری و با تخفیف کالابرگ خود را دارد. او می‌گوید: «من یک خانواده چهارنفره دارد و کالابرگم 16 میلیون و به‌اندازه 16 میلیون کالای اساسی می‌خریم و خریدار هم این مبلغ را به حسابم واریز می‌کند تا من هم بتوانم اجاره خانه‌ام را واریز کنم.»

اما یکی دیگر از فروشندگان کالا نیز می‌گوید نیازی به خرید با کالابرگ ندارد و می‌خواهد آن را بفروشد تا پول نقدش را خودش مدیریت کند و به‌درستی مایحتاج خانه را خریداری کند و نه با تعیین فروشگاه‌ها. وی توضیح داد: «من کالابرگم را می‌خواهم بفروشم تا خودم پولم را مدیریت کنم و خرید کنم. قرار نیست فروشگاه‌ها تعیین کنند ما چه چیزی خرید کنیم، وقتی من پول نقد داشته باشم خودم مدیریت می‌کنم که چه چیزی خرید کنم.»

یکی دیگر از فروشندگان کالابرگ نیز که در صفحات مجازی چندین آگهی برای فروش کالابرگ خود زده می‌گوید: «مشکل اساسی من با نوع خرید است. چرا من باید فقط چند قلم جنس بخرم؟ شاید من دلم بخواهد بستنی بخرم. برای همین می‌خواهم 200 هزار تومان پایین‌تر کالابرگم را بفروشم تا با پولش خودم به راحتی خرید انجام دهم.»

مسئله اساسی اینجاست که بسیاری از مردم عقیده دارند یارانه یک میلیونی دردی از آنها دوا نمی‌کند و با توجه اینکه این یارانه تنها به اقلام خاصی اختصاص پیدا می‌کند، برخی از افراد ترجیح می‌دهند یارانه خود را به فروش برسانند تا با هزینه نقدی آن بتوانند وسیله دلخواه خود را خریداری نمایند. 

صعود تورم ماهانه

مرکز آمار ایران اعلام کرد: شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در آذرماه ۱۴۰۴ به عدد 435/1 رسیده که بیانگر افزایش تورم در تمامی نماگرهای ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه و همچنین تشدید فاصله تورمی میان دهک‌های هزینه‌ای است.در آذرماه ۱۴۰۴ شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور به عدد 435/1 رسید که نسبت به ماه قبل 4/2 درصد افزایش نشان می‌دهد. این شاخص نسبت به ماه مشابه سال قبل 52/6 درصد و در دوازده‌ماهه منتهی به ماه جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل 42/2 درصد افزایش داشته است.

بر اساس این گزارش، تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای کشور در آذرماه امسال 52/6 درصد بوده است؛ به این معنا که خانوارها به طور میانگین 52/6 درصد بیشتر از آذرماه ۱۴۰۳ برای خرید یک مجموعه کالا و خدمات یکسان هزینه کرده‌اند. تورم نقطه‌به‌نقطه آذرماه ۱۴۰۴ در مقایسه با ماه قبل 3/2 واحد درصد افزایش یافته است.

همچنین در آذرماه امسال تورم ماهانه خانوارهای کشور برابر با 4/2 درصد بوده است. در این میان، تورم ماهانه گروه عمده «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» 5/5 درصد و تورم ماهانه گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» 3/4 درصد اعلام شده است.

در عین حال، نرخ تورم سالانه خانوارهای کشور در آذرماه ۱۴۰۴ به 42/2 درصد رسیده که نسبت به ماه قبل 1/8 واحد درصد افزایش نشان می‌دهد. دامنه تغییرات نرخ تورم سالانه برای دهک‌های مختلف هزینه‌ای از 41/2 درصد برای دهک دهم تا 43/7 درصد برای دهک‌های اول و دوم بوده است.

بر این اساس، فاصله تورمی دهک‌ها در آذرماه ۱۴۰۴ به 2/5 واحد درصد رسید که نسبت به ماه قبل، با افزایش 0/3 واحد درصدی همراه بوده است.