حال و روز ناخوش گنجینه‌های طبیعی همدان
نبض تالاب‌های همدان کند شد/ پیرسلمان مستعد تبدیل به منطقه گردشگری
تالاب‌های همدان این روزها حال و روز خوشی ندارند به طوری که صدای تپش قلبشان بیشتر از قبل شنیده می‌شود.
در دنیا رسم است که طرح گرافیکی یک نوع از جانداران یا حیوانات بومی یک منطقه را برندسازی کرده به عنوان نشان تجاری بر روی کالاها و اقلام تولیدی آن منطقه و حتی گاه بر سر درب اماکن اقامتی و فرودگاه‌ها نصب می‌کنند، تا افراد در هر کجا آن نقش و آرم را می‌بینند به یاد آن منطقه و شهر بیفتند.
متناسب با این موضوع اگر «میش مرغ» استان همدان منقرض نشده بود با آن پر و بال زیبا و رنگارنگ می‌توانست نشان بسیار زیبایی برای محصولات تجاری این استان باشد، اما میش مرغ در پی خشک شدن تالابها و بی‌باری دشت‌های حاصلخیز و از بین رفتن پوشش گیاهی بومی، برای همیشه از استان ما رفت و این حسرت دیگر سودی ندارد.
تالابها مراکزی برای حفظ کسب و کار جوامع و تنوع زیستی و فرهنگی به شمار می‌روند و نقش مهمی در چرخه زیستی جانداران و انسان دارند.
زمانی برخی گمان می‌کردند تالاب همان مرداب و مرکز تجمع قورباغه و پشه است اما امروزه در کشورهای جهان، دولت‌ها با تدابیر خاص و فـراهم آوردن امکانات گردشگری، آموزشی، پژوهشی و تفریحی، اقتصادی شدن تالاب برای مردم محلی را بسترسازی کرده از توان آنها برای حفاظت از تالاب بهره می‌برند.
در کشور خودمان نیز خوشبختانه طی سال‌های اخیر بسیاری از افراد با اهمیت تالابها آشنا شده، گاه حتی در موردی یکی از قهرمانان تالاب برای حفاظت از آن اقدام به فروش منزل شخصی خود نیز کرد.
توجه به نیازها و خواسته‌های مردم در توسعه، حفاظت و برنامه‌ریزی برای احیای تالابها ضروری است چنانکه تغییرات میکروکلیمایی و به وجود آمدن ریزگردها، جزایر گرمایی و بادهای خشک در فصول گرم سال از آثار خشکیدگی تالاب‌هاست.
افزایش عمق بهره‌برداری از سفره‌های زیرزمینی و چاه‌های کشاورزی اصلی‌ترین عامل کمبود آب در حوزه آبریز تالاب‌هایی است که می‌توانند نقش تصفیه‌خانه‌های طبیعی آب و هوا را ایفا کنند.
تصویب لایحه حفاظت از تالابها و تلاش‌های گسترده برای حفظ دریاچه‌ها و تالابها موجب بهبود نسبی وضعیت این گنجینه‌های طبیعی در برخی مناطق شده اما متاسفانه این اقدامات در مواردی دیر بوده و بسیاری از تالاب‌های کشور برای همیشه خشک شده است.
تالابها در تداوم زندگی پایدار اکولوژیکی برای مردم منطقه و زیست‌مندان نقش اساسی دارند و امروزه حتی شکارچیان هم به خوبی می‌دانند که با نبود تالاب دیگر هیچ پرنده و جانداری در حول و حوش منطقه وجود نخواهد داشت.
در مواردی سازمان محیط زیست توانسته این تغییرات بارز را در تعداد وحوش و پرندگان و همچنین وضعیت محیطی، برای جوامع محلی و کشاورزان و دامداران تشریح کرده گاه حتی خود آنها در کاهش موقت تعداد دام چراکننده و یا کشت برخی محصولات آب‌بر با هدف احیای تالاب همکاری کرده‌اند اما این اقدامات در قیاس با وسعت تخریب تالابها بسیار اندک است.
در مواردی با استقرار دوربین‌های پرنده‌نگری و جذب گردشگر درآمد بسیار بیشتری نسبت به شکار برای شکارچیان ایجاد شده و خود آنها با مشاهده تغییر در معیشت و وضعیت منطقه به حافظان تالاب بدل شده‌اند.
کشاورزان ما در مناطق مجاور تالابها باید بدانند که با از بین رفتن آنها امکان هجوم ریزگرد و شوره‌زار شدن زمین‌ها افزایش می‌یابد و اگر امروز به سبب کمبود آب شاهد کاهش محصول خود هستند با از بین رفتن تالاب برای همیشه امکان کشاورزی را از دست خواهند داد.
در همین زمینه تالاب «آق‌گل» در شهرستان ملایر با وسعتی افزون بر 830 هکتار، یکی از تالاب‌های مهم غرب کشور و بزرگ‌ترین تالاب طبیعی استان همدان بود که مدتهاست در آستانه خشک شدن کامل قرار دارد.
این تالاب که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و به‌عنوان منطقه شکارممنوع شناخته‌شده بود، فصلی تلقی شده، از محل رودخانه قره‌چای حوزه کمیجان و از طریق بارندگی‌های زمستانه تغذیه می‌شد.
تالاب «آق‌گل» زیستگاه 31 گونه پرنده آبزی و کنار آبزی از جمله فلامینگو، قو، غاز خاکستری، تنجه، اردک مرمری، اردک سرسبز، مرغ سقا، لک‌لک و حواصیل بوده است.
*پیگیری وضعیت تالاب آق گل در سطح ملی
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان در مورد وضعیت تالاب آق‌گل اظهار کرد: قرار است به همراه نمایندگان ملایر و مسوولان دستگاه‌های استان مرکزی و مدیرکل دفتر تالاب‌های محیط زیست بازدیدی از تالاب آق‌گل داشته باشیم و نتیجه را به کمیته ملی احیای تالاب‌های کشور ابلاغ کنیم.
عادل عربی افزود: در حال حاضر این تالاب خشک است و به سبب اختلاف نظری که بین همدان و استان مرکزی وجود دارد حق‌آبه تالاب تامین نشده که ما مصر هستیم حق‌آبه تالاب تامین شود اما استان مرکزی می‌گوید آبی وجود ندارد که بدهیم و از این نظر بنا داریم موضوع را در سطح ملی دنبال کنیم.
وی در مورد وضعیت تالاب چم‌شور که زمانی با وسعت 500 هکتار زیستگاه پرندگان و جانوران بسیاری بود و هر سال در بهار و پاییز پذیرای پرندگان مهاجر نظیر فلامینگو بوده است، نیز گفت: چم شور چند سال است به سبب مصرف نامناسب منابع آب خشک شده و از بین رفته است.
عربی خاطرنشان کرد: تالاب دو هکتاری پیرسلمان به سبب اینکه مردم در حفاظت آن مشارکت کردند زنده مانده است، چون جوامع محلی متوجه شدند زندگی‌شان وابسته آن است اما مابقی تالابها مانند اکباتان و آبشینه مصنوعی هستند و در بحث تالاب‌های طبیعی قرار نمی‌گیرند.
به گزارش فارس، تالاب پیرسلمان محل مهاجرت و زندگی پرندگانی مانند چنگر نوک‌سرخ، حواصیل، بوتیمار و اردک سرسبز بوده که با فنس‌کشی حریم تالاب و ممانعت از دست‌اندازی سودجویان و چرای بی‌رویه دام هنوز قابلیت تبدیل به یک مرکز طبیعی گردشگری را دارد و صد البته در مورد استفاده گردشگری از این تالاب باید مسائل لازم از نظر زباله و تخریب‌های انسانی به دقت لحاظ شود.
منبع:فارس
763
