متافو ۱۴۰۵؛ وقتی توسعه صنعتی به معنای حفظ تولید میشود
رقم ۵۶ هزار میلیارد تومان، شاید یکی از تأملبرانگیزترین خبرهایی بود که در جریان حضور فولاد خوزستان در نمایشگاه متافو ۱۴۰۵ مطرح شد؛ نه صرفاً به دلیل بزرگی آن، بلکه به دلیل ماهیت طرحهایی که این سرمایهگذاری برای آنها پیشبینی شده است.
امین ابراهیمی، مدیرعامل فولاد خوزستان، اعلام کرد که عمده طرحهای توسعهای شرکت بر پایداری تولید، افزایش بهرهوری و کاهش هزینه تمامشده متمرکز شدهاند. این تغییر اولویت، واقعیتی مهم از شرایط امروز صنعت فولاد ایران را آشکار میکند. صنعتی که طی چند دهه گذشته سرمایههای عظیمی را صرف احداث کارخانهها و افزایش ظرفیت تولید کرده، اکنون ناچار است بخش قابلتوجهی از برنامههای سرمایهگذاری خود را به تأمین زیرساختهایی اختصاص دهد که امکان بهرهبرداری مستمر از همان ظرفیتهای ایجادشده را فراهم میکنند. در اقتصاد صنعتی، سرمایهگذاری برای افزایش تولید و سرمایهگذاری برای جلوگیری از توقف تولید، هر دو ضروریاند؛ اما غلبه دومی بر اولی میتواند نشانهای از عمیقشدن نارساییهای زیرساختی باشد. مسئله زمانی نگرانکنندهتر میشود که این هزینهها بهتدریج توان مالی بنگاهها را برای ورود به فناوریهای جدید، توسعه محصولات و حضور در بازارهای تازه محدود کنند. آنچه در متافو از برنامههای فولاد خوزستان مطرح شد، از همین منظر، فراتر از یک گزارش عملکرد شرکتی و شایسته توجه سیاستگذاران اقتصادی کشور است.
ابعاد این مسئله را میتوان در فاصله میان ظرفیت تولید فولاد ایران و میزان بهرهبرداری واقعی از آن مشاهده کرد. به گفته مدیرعامل فولاد خوزستان، ضریب بهرهبرداری صنعت فولاد کشور به حدود ۵۷ درصد رسیده، درحالیکه این شاخص در مقیاس جهانی حدود ۷۵ درصد برآورد میشود. از سوی دیگر، محدودیت دسترسی به برق و گاز با افزایش شدید قیمت انرژی همراه شده و حاشیه سود بنگاههای فولادی را بهشدت تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، مسئله صنعت فولاد فقط کمبود انرژی نیست؛ تولیدکننده از یکسو به دلیل محدودیت عرضه ناچار به کاهش فعالیت میشود و از سوی دیگر، با افزایش هزینه نهادههای تولید، بخش بیشتری از سودآوری خود را از دست میدهد. این وضعیت بهتدریج منابع لازم برای نوسازی تجهیزات و سرمایهگذاریهای آینده را نیز محدود میکند. تجربه فولاد خوزستان، که با وجود سرمایهگذاری در نیروگاههای اختصاصی و بازسازی تأسیسات آسیبدیده همچنان با محدودیت انرژی مواجه است، نشان میدهد که نمیتوان همه هزینههای رفع ناترازی را بر عهده بنگاهها گذاشت. اکنون که صنعت فولاد کشور با پیامدهای جنگ و تحریم نیز دستوپنجه نرم میکند، بازنگری در مناسبات میان سیاستگذاری انرژی، نظام تأمین مالی و برنامههای توسعه صنعتی ضرورتی جدی یافته است.
با وجود این تنگناها، حضور گروه فولاد خوزستان در متافوی امسال نشان داد که ظرفیت حرکت به سمت الگوهای کارآمدتر تولید و توسعه همچنان در این مجموعه وجود دارد. معرفی توانمندیهای پنج شرکت تابعه، رونمایی از رنگدانه اکسید آهن سنتزی حاصل از پسماندهای صنعتی و گسترش فعالیتهای فناورانه، تنها بخشی از این ظرفیتها بود. در سطح زنجیره تولید نیز انعقاد قرارداد تأمین ۲۰۰ هزار تن گندله برای فولاد شادگان و پیگیری همکاریهای فناورانه با تافکو، نمونههایی از تبدیل ارتباطات نمایشگاهی به اقدامات اقتصادی مشخص به شمار میروند. اهمیت این تحولات در آن است که آینده فولاد خوزستان صرفاً به افزایش ظرفیت کارخانه اصلی وابسته نیست؛ تقویت حلقههای تأمین، کاهش هزینههای تولید، استفاده اقتصادی از محصولات جانبی و گسترش فعالیت شرکتهای تخصصی نیز میتوانند به افزایش توان رقابتی گروه کمک کنند. چنین رویکردی برای اقتصاد خوزستان نیز ارزشمند است؛ زیرا توسعه فعالیتهای صنعتی و فناورانه در پیرامون فولاد خوزستان میتواند فرصتهای تازهای برای اشتغال تخصصی، رشد تأمینکنندگان و گسترش زنجیره ارزش در استان فراهم آورد. البته ثمربخشی این اقدامات به آن وابسته است که همزمان، موانع ساختاری تولید نیز کاهش یابند و منابع بنگاهها بهطور مستمر صرف جبران ضعف زیرساختهای عمومی نشوند.
متافو ۱۴۰۵ برای فولاد خوزستان فرصتی بود تا در کنار معرفی دستاوردها، تصویری از هزینههای پنهان ادامه فعالیت صنعتی در شرایط کنونی ارائه کند. شرکتی که توان بازسازی تأسیسات جنگزده، توسعه محصولات فناورانه و سرمایهگذاری در تأمین انرژی را دارد، شایسته برخورداری از محیطی باثبات و قابل پیشبینی برای تولید و سرمایهگذاری است. اگر قرار باشد صنایع بزرگ کشور هر سال بخش فزایندهای از سرمایه خود را صرف جبران کمبود زیرساختها کنند، فرصتهای توسعه آینده را برای حفظ تولید امروز هزینه خواهیم کرد.
پرسش مهمی که پس از متافو باید روی میز تصمیمگیران باقی بماند، همین است: چگونه میتوان شرایطی فراهم کرد که سرمایهگذاری صنعتی، بهجای جبران نارساییهای گذشته، بیش از پیش صرف ساختن آینده شود؟