تبعات روانی موج بیکاری ها پس از جنگ؛ بیکاری می تواند آغازگر اختلالات روان پزشکی باشد

او با بیان اینکه اشتغال به طور معمول یکی از عوامل محافظت‌کننده سلامت روان تلقی می‌شود، توضیح داد: ما همیشه توصیه می‌کنیم افراد برای حفظ سلامت روان خود، در حد امکان اشتغال مولد، با ساعات کار مناسب، محیط حمایتگر و درآمد نسبتا مکفی داشته باشند. اما متاسفانه در چند دهه اخیر در بسیاری از نقاط دنیا، برخی از محیط‌های کاری به منبع استرس جدی برای افراد تبدیل شده است. 

شالبافان افزود: بخشی از مشاغل ذاتا با استرس‌های جدی همراه هستند. از طرف دیگر، اگر محیط کار از نظر امنیت بین‌فردی و روابط کاری مناسب نباشد، می‌تواند به یک عامل استرس‌زای آزارنده تبدیل شود. 

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به شرایط کاری در کشور گفت: این روزها در بسیاری از نقاط دنیا، از جمله کشور ما، با ساعات کاری طولانی مواجه هستیم. این موضوع باعث می‌شود، زمان حضور افراد در خانه و کنار خانواده کاهش یابد و گاهی به چند ساعت محدود در شبانه‌روز برسد که آن هم ممکن است کیفیت کافی نداشته باشد. 

او با اشاره به نقش بحران‌ها در تشدید فشار روانی افزود: در بحران‌های اخیر، مثل بحران جنگ که تجربه کردیم، برخی گروه‌های شغلی همچون امدادگران، کادر درمان، نیروهای نظامی و انتظامی و حتی خبرنگاران و عکاسان خبری در معرض آسیب‌های بیشتری قرار گرفتند. این واقعیت اهمیت توجه ویژه به سلامت روان در محیط کار را دوچندان می‌کند. 

نبود امنیت شغلی کافی، سلامت روان شاغلان را تهدید می‌کند

شالبافان در ادامه به مسئله امنیت شغلی اشاره کرد و گفت: ناکافی بودن امنیت شغلی و استرس‌های اقتصادی ناشی از آن، به‌ویژه وقتی فرد از آینده درآمد خود و امکان پس‌انداز و اداره زندگی روزمره مطمئن نیست، فشار روانی را بر افراد شاغل افزایش می‌دهد. این موارد در کشور ما جدی است و نیازمند توجه ویژه است. 

وی با تاکید بر اینکه ایجاد محیط کاری سالم تنها وظیفه سازمان‌ها نیست، گفت: اینکه بگوییم فقط سازمان‌ها موظف هستند، کافی نیست. فرهنگ شغلی را تک‌تک افراد می‌سازند. همه کارکنان و مدیران در ایجاد محیطی امن و با تعاملات بین‌فردی سازنده مسئولیت دارند. 

استفاده نکردن از مرخصی، یکی از عوامل پنهان فرسودگی و مشکلات روانی کارکنان

او با انتقاد از استفاده ناکافی از مرخصی در کشور افزود: در کشور ما آن‌طور که باید از مرخصی‌ها استفاده نمی‌کنیم. در بسیاری از کشورها، مرخصی فرصتی برای بازتوانی و استراحت است تا فرد پس از آن با کارکرد و عملکرد بهتر به کار برگردد. اما در برخی مشاغل، به‌خصوص در رده‌های مدیریتی، افراد یا اصلا مرخصی نمی‌روند یا تقسیم کار در محیط به‌گونه‌ای است که امکان استفاده واقعی از مرخصی فراهم نیست. 

شالبافان در ادامه تصریح کرد: چنین فرهنگی از نحوه حضور در سرکار قطعا بر روی سلامت روان فرد نیز تاثیر می‌گذارد؛ یعنی فرد در محل کار حضور دارد اما ممکن است بازدهی کافی نداشته باشد. 

غربالگری سلامت روان کارکنان باید در محیطی غیرقضاوتی و بدون انگ انجام شود

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تاکید بر لزوم غربالگری سلامت روان در محیط کار گفت: غربالگری مناسب سلامت روان در محیط کار باید در فضایی امن، غیرقضاوتی و بدون انگ انجام شود. در کنار آن، دسترسی بهتر به خدمات سلامت روان، چه درمان‌های روانشناختی و چه درمان‌های دارویی، با حمایت کارفرمایان بسیار موثر است. 

او افزود: یکی از نگرانی‌های مهم کارگران و کارمندان این است که اگر برای درمان مشکلات سلامت روان مراجعه کنند، به دلیل نبود امنیت شغلی، ممکن است کار خود را از دست بدهند یا با نگاه منفی مواجه شوند. این نگرانی باعث می‌شود بسیاری از افراد از مداخله و درمان به موقع محروم بمانند. 

شالبافان تاکید کرد: باید این اطمینان در محیط‌های کاری ایجاد شود که اگر فرد در طول دوران اشتغال دچار مشکل سلامت روان شد، درمان و پیگیری آن وظیفه مشترک کارفرما و خود فرد است و قرار نیست درمان به بهای از دست دادن شغل تمام شود. پس از بهبودی، افراد بر اساس عملکرد خود می‌توانند به محیط کار برگردند. 

افزایش خطر فرسودگی روانی برای کارکنان شیفتی با چند شغل همزمان

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در ادامه به وضعیت شاغلان شیفتی اشاره کرد و گفت: کارهای شیفتی، به‌ویژه شیفت‌های شبانه، نیازمند توجه ویژه هستند؛ به‌خصوص در مشاغلی که امکان استراحت کافی برای فرد وجود ندارد، خطر آسیب روانی بیشتر است. 

او افزود: متاسفانه در کشور ما، برخی از شاغلان شیفتی در ساعاتی که باید استراحت کنند، به دلیل مشکلات اقتصادی سراغ شغل دوم می‌روند. این وضعیت نهایتا منجر به کم‌خوابی و بی‌خوابی مزمن شده و احتمال بروز اختلالات سلامت روان را افزایش می‌دهد. 

او در پاسخ به سوالی درباره برنامه‌های وزارت بهداشت برای ارتقای سلامت روان در محیط کار گفت: مرکز سلامت محیط و کار در معاونت بهداشت متولی اصلی موضوع سلامت در محیط‌های کارگری و کارمندی است و نقش موثری در این زمینه دارد. ما تعاملات نزدیک و خوبی با این مرکز داریم و امیدواریم این همکاری‌ها گسترده‌تر شود تا غربالگری سلامت روان در محیط کار نهادینه شود. 

شالبافان با اشاره به معاینات و ارزیابی‌های دوره‌ای سلامت گفت: معاینات دوره‌ای سلامت که اکنون انجام می‌شود، اتفاق خوبی است، اما درباره اثربخشی بخش‌های مربوط به سلامت روان در این معاینات هنوز اطمینان کافی نداریم و معتقدیم نیاز به توسعه برنامه‌ها و همکاری‌های بین‌بخشی بیشتر وجود دارد. 

او افزود: همکاران ما در سایر وزارتخانه‌ها نیز اقداماتی در این زمینه انجام داده‌اند. ما در وزارت بهداشت، به‌ویژه در قالب برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، آمادگی کامل داریم که موضوع سلامت روان در محیط کار را عملیاتی‌تر و جدی‌تر پیگیری کنیم. این موضوع جزو برنامه‌های اصلی ماست و در برنامه‌ریزی‌های آتی نیز به طور ویژه دیده خواهد شد. 

تبعات روانی موج بیکاری‌ها پس از جنگ

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در پاسخ به سوالی درباره موج بیکاری پس از «جنگ» و تبعات روانی آن توضیح داد: بیکاری، به‌خصوص در فردی که تا مدت کوتاهی پیش از آن شاغل بوده، می‌تواند بسیار استرس‌آفرین باشد و مستقل از مشکلات اقتصادی، احتمال بروز مشکلات روان‌پزشکی را افزایش دهد. 

او با اشاره به امید به بهبود شرایط گفت: امیدواریم شرایط جامعه به سمتی حرکت کند که حداقل آسیب‌های کاری به جمعیت ما تحمیل شود و پس از این جنگ، وضعیت برای مردم رو به بهبود برود. 

شالبافان در عین حال تاکید کرد: حتی اگر این روند به سرعت رخ ندهد، حمایت‌های بین‌فردی، چه درون خانواده هسته‌ای و چه در خانواده‌های گسترده‌تر، می‌تواند در کاهش فشار روانی ناشی از بیکاری موثر باشد. 

او با اشاره به رفتارهایی که می‌تواند وضعیت روانی فرد بیکار را بدتر کند، گفت: چند عامل می‌توانند وضعیت فرد را به‌طور جدی بدتر کنند و لازم است تا زمانی که شغل جدیدی پیدا نشده، به شکل جدی مدیریت شوند. یکی از مهم‌ترین آن‌ها نظم خواب و بیداری است. 

شالبافان توضیح داد: فرد شاغل معمولا برنامه منظم‌تری برای خواب و بیداری دارد. بعد از بیکاری باید تلاش کند ریتم خواب و بیداری‌اش به شدت تغییر نکند. بی‌خوابی شبانه، خوابیدن طولانی در روز و به‌هم‌خوردن چرخه خواب، فرد را مستعد مشکلات سلامت روان می‌کند. 

او ادامه داد: تغییر ناگهانی در میزان فعالیت جسمی و کاهش شدید روابط اجتماعی نیز از عوامل خطر مهم هستند. کاهش ارتباط با دیگران و انزوا می‌تواند زمینه بروز یا تشدید مشکلات روانی را فراهم کند. 

شالبافان در پایان تاکید کرد: اصلاح این موارد، در کنار تلاش برای یافتن شغل جدید و دستیابی به درآمد مکفی، می‌تواند به فرد کمک کند تا از خود مراقبت کند و آسیب روانی را به حداقل برساند، حتی در دوره‌ای که هنوز اشتغال جدیدی پیدا نکرده است.