سایه جنگ بر سر کنکور؛ سرنوشت داوطلبان در گرداب بلاتکلیفی
در حالی که حدود چهار ماه به زمان برگزاری کنکور ۱۴۰۵ باقی مانده، نزدیک شدن به موعد ثبت نام و برگزاری آزمون در میانه جنگ آن هم در شرایط عدم دسترسی داوطلبان به منابع آزمون و تشکیل نشدن کلاسهای آمادگی کنکور و از سوی دیگر تاکید وزارت علوم بر برگزاری آزمونها در موعد مقرر، موجی از نگرانی و سردرگمی را میان داوطلبان ایجاد کرده و هزاران داوطلب را میان «اضطراب امروز» و «بلاتکلیفی آینده» معلق نگه داشته است.
در حالی که آزمون سراسری بهعنوان یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین مراحل زندگی تحصیلی جوانان در کشور شناخته میشود، اما تحولات اخیر و شرایط جنگی کشور، این فرآیند تعیینکننده را با ابهاماتی جدی مواجه کرده است؛ ابهاماتی که علاوه بر اینکه زمانبندی ثبتنام را تحتتأثیر قرار داده، روند آمادگی هزاران داوطلب را به ویژه در کلانشهرهایی مانند تهران، تبریز ، اصفهان که در خط مقدم تجاوز آمریکایی- صهیونی قرار دارند، مختل کرده است.
بر اساس اعلام قبلی سازمان سنجش آموزش کشور، قرار بود ثبتنام کنکور ۱۴۰۵ از ۱۸ اسفند ماه گذشته آغاز و تا ۲۸ این ماه ادامه داشته باشد، اما بهدلیل شرایط خاص کشور و اختلال در زیرساختهای ارتباطی، این فرآیند به تعویق افتاد. سپس، وزارت علوم از برگزاری کنکور در تاریخ اعلام شده قبلی یعنی ۱۱ و ۱۲ تیرماه خبر داد و تاکید کرد زمان برگزاری این آزمون به تعویق نخواهد افتاد، تصمیمی که در غیاب تعیین تکلیف ثبتنام، موجی از سردرگمی و نگرانی را میان داوطلبان ایجاد کرده است.
کنکور، گذرگاهی باریک به آینده
واقعیت این است که کنکور در ایران صرفا یک آزمون علمی نیست، بلکه بهمثابه گذرگاهی باریک و تعیینکننده برای ورود به دانشگاههای برتر و در نهایت، دستیابی به موقعیتهای شغلی و اجتماعی بهتر تلقی میشود.
به همین جهت برای بسیاری از داوطلبان، نتیجه این آزمون میتواند مسیر زندگی را بهطور کامل تغییر دهد؛ از انتخاب رشته و دانشگاه گرفته تا فرصتهای شغلی، مهاجرت و حتی جایگاه اجتماعی.
در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در روند برگزاری یا آمادگی برای این آزمون، میتواند پیامدهایی فراتر از یک تأخیر ساده داشته باشد. در این زمینه کارشناسان آموزشی معتقدند بیثباتی در تصمیمگیری در مورد کنکور، علاوه بر اینکه عدالت آموزشی را تهدید میکند، میتواند به کاهش اعتماد عمومی به سازوکارهای سنجش و پذیرش نیز منجر شود.
آموزش در شرایط بحران؛ شکاف عمیقتر میشود
شرایط جنگی، بیش از هر چیز زیرساختهای آموزشی را هدف قرار داده است. در شهرهایی مانند تهران، اصفهان و تبریز که بیشترین درگیری را تجربه کردهاند، کلاسهای حضوری بهطور کامل تعطیل شده و آموزش آنلاین نیز بهدلیل وضعیت اینترنت، کارایی خود را از دست داده است.
این در حالی است که در برخی شهرهای دیگر، شرایط نسبتا پایدارتر بوده و روند آموزش با اختلال کمتری ادامه داشته است؛ موضوعی که بهگفته داوطلبان، نوعی «نابرابری پنهان» در آمادگی برای کنکور ایجاد کرده است.
در این رابطه مائده کریمی داوطلب رشته ریاضی از تهران به ایسنا میگوید: کنکور همیشه رقابت سختی بوده اما حداقل همه در شرایط تقریبا مشابهی درس میخواندند. الان اما شرایط کاملا نابرابر شده است چند هفته است که ما عملا هیچ دسترسی به کلاس و آزمون نداریم، در حالی که در بعضی شهرها اینطور نیست. این یعنی رقابت از حالت عادلانه خارج شده حتی اگر ما بیشتر هم تلاش کنیم، این فاصلهای که ایجاد شده بهراحتی جبران نمیشود.
وی ادامه می دهد: وقتی اعلام می شود کنکور در موعد اعلام شده خود برگزار می شود اما هنوز تاریخ ثبتنام مشخص نیست، آدم احساس میکند اصلا برنامهریزیهایی که کرده معنایی ندارد. ما نه می توانیم درست درس بخوانیم، نه میدانیم چه اتفاقی قراره بیفتد.
آمادگی ذهنی؛ قربانی خاموش بحران
شرایط بلاتکلیفی فعلی در کنکور علاوه بر اینکه بر فرایند آموزشی داوطلبان اختلال ایجاد می کند، بر شرایط روانی داوطلبان تاثیر عمیق خواهد گذاشت. در واقع اضطراب ناشی از شرایط کشور، نگرانی از آینده و نبود ثبات در تصمیمگیریهای آموزشی، تمرکز داوطلبان را بهشدت تحتتأثیر قرار داده است.
در این زمینه محمدپارسا مرادی یکی از داوطلبان رشته تجربی میگوید: ما همیشه استرس کنکور را داشتیم، ولی الان این استرس با ترس و نگرانی از شرایط کشور، بهم آمیخته شده است. بعضی وقتها اصلا نمیتوانیم تمرکز کنیم و هنگام مطالعه ذهنمان درگیر شرایط فعلی است.
این داوطلب در ادامه می گوید: این شرایط فقط عقب افتادن از درس نیست؛ در واقع نوعی خستگی ذهنی و بیانگیزگی نیز به آن اضافه شده است.
در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از آمادگی داوطلبان به بسترهای آنلاین وابسته شده است؛ از کلاسهای آموزشی گرفته تا آزمونهای آزمایشی و مشاورههای تحصیلی. اما در هفتههای اخیر، وضعیت اینترنت این ستون مهم را نیز متزلزل کرده است.
سارا یکی دیگر از داوطلبان کنکور که در کلاسهای آنلاین شرکت میکرد، میگوید: همه برنامهریزیهای ما بر اساس کلاسهای آنلاین بود. ولی وقتی اینترنت قطع شد، عملا همهچیز ما نیز متوقف شد. حتی آزمونهایی که باید هر هفته میدادیم، یا برگزار نشد یا ناقص برگزار شد.
این داوطلب ادامه میدهد: الان مشکل فقط این نیست که از برنامه عقب افتادیم؛ مشکل این است که اصلا نمیدانیم در چه سطحی از آمادگی هستیم و چقدر باید جبران کنیم.
محمد یکی دیگر از داوطلبان کنکور از لاهیجان در این زمینه می گوید: اینجا شرایط نسبتا آرام تر است و کلاسهای کنکور بعضا برگزار می شود، ولی دوستانم در تهران یا شهرهای درگیر، عملا هیچ دسترسیبه این کلاس ها ندارند. این وضعیت یعنی نوعی نابرابری جدی در آمادگی داوطلبان ایجاد شده است. در حالی که این آزمون باید شرایط برابر داشته باشد.
وی اضافه میکند: اگر قرار باشد آزمون در همین تاریخ یعنی تیر ماه برگزار شود، واقعا حق خیلی از داوطلبان ضایع خواهد شد چرا که شرایط همه داوطلبان یکسان نیست.
بلاتکلیفی ثبتنام؛ حلقه مفقوده
با وجود گذشت زمان از موعد اعلامشده برای ثبتنام، هنوز زمان جدیدی بهصورت رسمی از سوی سازمان سنجش آموزش کشور اعلام نشده است؛ موضوعی که برنامهریزی داوطلبان را با اختلال جدی مواجه کرده است.
الهه که برای دومین سال داوطلب شرکت در رشته انسانی کنکور است در اینباره میگوید: ما حتی نمیدانیم کی باید ثبتنام کنیم. این یعنی نمیتونیم برنامهریزی دقیقی داشته باشیم. از طرفی گفته می شود کنکور سر وقت برگزار میشود، از طرف دیگه زمان ثبتنام مشخص نیست. این تناقض واقعا برای ما داوطلبان آزار دهنده است.
وی تأکید میکند: حداقل انتظار ما این است که یک برنامه مشخص از سوی سازمان سنجش اعلام شود. تا ما بتوانیم بر اساس این برنامه برنامه ریزی داشته باشیم.
درخواست مشترک داوطلبان؛ شفافیت و عدالت
آنچه در میان صحبتهای داوطلبان بیش از هر چیز به چشم میخورد، مطالبهای مشترک است: «شفافیت در تصمیمگیری» و «رعایت عدالت آموزشی».
الهه در این زمینه میگوید: ما نمیگوییم حتما زمان برگزاری کنکور به تعویق بیفتد، بلکه حرف ما این است که شرایط واقعی داوطلبان دیده شود. به طوریکه اگر قرار است آزمون در زمان مشخص خود برگزار شود، باید زمان ثبت نام داوطلبان اعلام و دسترسی به نام نویسی برای همه داوطلبان فراهم شود.
ضرورت بازنگری در تصمیمات به فراخور شرایط
در شرایطی که کشور با وضعیت خاص و پیشبینیناپذیر مواجه است، بهنظر میرسد اتخاذ تصمیماتی متناسب با واقعیتهای میدانی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. کارشناسان معتقدند بیتوجهی به این شرایط میتواند پیامدهایی بلندمدت برای نظام آموزشی و آینده داوطلبان بههمراه داشته باشد.
همچنان که می دانیم کنکور، آزمونی است که سالها تلاش و امید در آن خلاصه میشود؛ آزمونی که برای بسیاری، نقطه عطفی در زندگی بهشمار میرود. اکنون این نقطه عطف، در سایه ابهام و بیثباتی قرار گرفته و هزاران داوطلب را میان «اضطراب امروز» و «بلاتکلیفی آینده» معلق نگه داشته است.
