آمار جدید فقر در ایران در دهه 90:

تعداد فقرا 2 برابر شد/ 8 میلیون نفر از طبقه متوسط کم شد!

در دهه ۹۰ تعداد فقرای ایران دو برابر شده و چهار میلیون نفر دیگر نیز به زیر خط فقر بین‌المللی ( ۵/ ۵ دلار در روز) سقوط کرده‌‌‌اند. حدود هشت میلیون نفر هم از طبقه «متوسط» به طبقه «متوسط رو به پایین» رفتند.

اگرچه هدف تحریم ها، عمدتا با رویکرد فشار سیاسی بر رفتار دولت یک کشور اعمال می شود، اما اثر آن بر رفاه خانوار و کاهش استانداردهای زندگی مردم آن کشور قابل مشاهده است. یک پژوهش تاثیر مثلث ضدرفاه شامل تحریم ها، تورم و رکود را در سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ بر رفاه خانوار بررسی کرده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد مصرف خانوارها در این یک دهه با آسیب روبه رو شده، اما اشتغال در ایران تاب آوری بیشتری در مقابل تحریم دارد. بر این اساس خانوارهای روستایی بیشترین آسیب را از تحریم دیده اند و طی یک دهه، نرخ فقر مناطق روستایی دو برابر شده است. همچنین مطابق این پژوهش، در این زمان حدود ۸میلیون نفر از طبقه «متوسط» به طبقه «متوسط رو به پایین» نزول کردند و ۴میلیون نفر نیز به صف فقرا اضافه شده است. البته در بخش اشتغال این آسیب کمتر بوده؛ زیرا با کاهش ارزش پول ملی (ریال در مقابل سایر ارزها)، سودآوری بخش های قابل تجارت غیرنفتی افزایش یافته و این رویه منجر به تشویق روند جایگزینی واردات شده است؛ رویه ای که در بخش تولید صنعتی نیز مشاهده می شود.

بررسی ها نشان می دهد تعداد افراد فقیر از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ حدود دو برابر شده است. در این مدت، ۴میلیون نفر به تعداد فقرا افزوده شده و خط فقر از ۴/ ۶ درصد به بیش از ۱۲درصد رسیده است. همه اینها حاکی از آن است که وضعیت تحریم ها در کنار تورم و رکود اقتصادی، موجب کاهش سطح رفاه شده است. همچنین میزان مخارج سرانه که نشانه ای از وضعیت رفاه خانوار است، از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ حدود ۱۸درصد کاهش داشته و به سطح ۲۰۰۲ بازگشته است. با وجود این، ذوب شدن سطح مخارج برای خانوارهای فقیر بیشتر بوده است. به همین دلیل، خانوارهای روستایی، بیشترین کاهش را در مصرف داشته و ۳۰درصد از مخارج خود را کاهش داده اند. با این همه، آمارها نشان می دهد شوک تحریم و رکود اقتصادی در دهه ۹۰ بازار کار را تغییر چندانی نداده و این گروه از خود مقاومت بیشتری نشان داده است. گزارش جدیدی که مرکز پژوهش های اتاق ایران منتشر کرده، اثر تحریم ها را بر رفاه خانوار و اشتغال بررسی کرده است. داده های این گزارش وضعیت رفاه خانوار را در دهه ۹۰ بررسی کرده است. نویسنده این گزارش، جواد صالحی اصفهان ی، استاد اقتصاد دانشگاه ویرجینیاتک است. وی مدرک دکترای رشته اقتصاد را از دانشگاه هاروارد گرفت و پیش از پیوستن به هیات علمی دانشکده ویرجینیاتک به عنوان استاد اقتصاد دانشگاه پنسیلوانیا مشغول به تدریس بود. او یکی از اعضای ارشد سازمان اقتصاد و توسعه جهانی نهاد بروکینگز است. این گزارش نیز به همت نهاد بروکینگز منتشر شده و محمدرضا فرهادی پور آن را به فارسی برگردانده است.

میانگین مخارج سرانه
میانگین مخارج سرانه از زمان تشدید تحریم های ایالات متحده در سال ۲۰۱۱ به بعد به شدت کاهش یافته است. در سال ۲۰۱۹، میزان مخارج سرانه در مقایسه با سال ۲۰۱۰ به میزان ۷/ ۱۷درصد کاهش یافت و به سطوح سال ۲۰۰۲ بازگشت. به عبارت دیگر، بحران اقتصادی نه تنها مانع افزایش استانداردهای زندگی مردم ایران از سال ۲۰۱۰ به بعد شده، بلکه تقریبا نتایج یک دهه پیشرفت در این زمینه را به طور کامل محو کرده است. البته، تمام ۷/ ۱۷درصد کاهش استانداردهای زندگی طی دهه اخیر را نمی توان به تحریم ها نسبت داد. سقوط قیمت نفت ابتدا در سال ۲۰۰۸ و سپس بار دیگر در سال ۲۰۱۴ نقش قابل توجهی در این زمینه داشته است. اگرچه تحریم ها حجم صادرات نفت را کاهش داده اند، اما کاهش قیمت نفت نیز به معنای کسب درآمد کمتر از میزان نفتی بود که امکان صادرات آن وجود داشت. تنها علامت قطعی که در صورت لزوم نشان می دهد تحریم ها الزام آورترین محدودیت فعالیت اقتصادی بوده اند، افزایش شدید تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۱۶ بود که قیمت نفت همچنان در سطوح به نسبت پایینی بود، اما تحریم ها اندکی کم شده بودند. نکته قابل توجه اینکه بازیگران اقتصادی از مهلت کوتاه کاهش تحریم ها و قابلیت تولید استفاده نشده برای افزایش تولید استفاده کرده اند.

انقباض درآمدی ندارها
از دیگر نکات قابل توجه اینکه تمام مناطق از رشد اقتصادی پیش از سال ۲۰۱۰ که عمدتا به لطف افزایش درآمدهای نفتی محقق شده، بهره برده اند، اما انقباض اقتصادی به صورت برابر تقسیم نشده و کاهش مصرف سرانه نیز توزیع یکسانی نداشته است. مناطق روستایی بیشترین آسیب را دیدند و پس از آن مناطق شهری به استثنای تهران بیشترین ضرر را متحمل شدند. در مقایسه با سال ۲۰۱۰، میانگین مصرف در مناطق روستایی به میزان ۳۰درصد و در مناطق شهری غیر از تهران به میزان ۲۲درصد کاهش یافت، اما در تهران ۹درصد افزایش یافت. تاثیر متفاوت انقباض اقتصادی بر میانگین مصرف در تهران و مابقی بخش های ایران می تواند دلایل متعددی داشته باشد. اقتصاد تهران از تنوع بیشتری برخوردار است و به ساکنان خود اجازه می دهد سازش موثرتری با تحریم ها و رکود اقتصادی پیدا کنند. همچنین سهم دولت و مشاغل کارمندی که در جریان این بحران بهتر از بخش های دیگر مورد محافظت قرار گرفته اند، بیشتر است.

مناطق روستایی و کوچک تر، کمترین بهره را از حمایت های دولتی برده اند. علاوه بر اینها، اقتصاد کشاورزی به دلیل عوامل زیست محیطی مانند یک دهه خشکسالی و کاهش ذخایر آب های زیرزمینی به شدت تحت فشار بوده است و همین امر می تواند یکی از دلایل افزایش بیشتر فقر در این مناطق باشد.

میانگین مخارج سرانه از زمان تشدید تحریم های ایالات متحده در سال ۲۰۱۱ به بعد به شدت کاهش یافته است. در سال ۲۰۱۹، میزان مخارج سرانه در مقایسه با سال ۲۰۱۰ به میزان ۷/ ۱۷درصد کاهش یافت و به سطوح سال ۲۰۰۲ بازگشت

خط فقر
در این گزارش برای محاسبه خط فقر از پیشنهادهای بانک جهانی استفاده شده است. خط فقر ۵/ ۵ دلار (برحسب داده های برابری قدرت خرید) در هر روز نرخی است که بانک جهانی برای کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا پیشنهاد کرده است. بر اساس این رویکرد، نرخ فقر در هر کدام از مناطق شهری، روستایی و تهران افزایش یافته است. بر اساس این برآوردها، تعداد فقرا در سراسر ایران تقریبا دو برابر شده و از مقدار کمینه ۴/ ۶ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۱/ ۱۲ درصد در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته است؛ یعنی در مقایسه با سال ۲۰۱۲ سطح مخارج چهار میلیون نفر دیگر نیز به زیر خط فقر بین المللی ۵/ ۵ دلار در روز «برحسب برابری قدرت خرید» سقوط کرده است. در این زمینه مناطق روستایی بالاترین نرخ فقر را با ۹/ ۲۲ درصد دارند و پس از آن نیز سایر مناطق شهری به غیر از تهران ۸/ ۸درصد و تهران ۵/ ۷ درصد نرخ فقر دارند. نکته قابل توجه این است که سیاست اعطای یارانه نقدی دولت که در دوران دولت های نهم و دهم اجرا شد، از افزایش نرخ های فقر پس از اولین موج تحریم ها در سال های ۲۰۱۲ - ۲۰۱۱ جلوگیری کرد و حتی به کاهش آنها منجر شد.

روند خانوارهای با درآمد متوسط
سهم طبقه متوسط در جمعیت ایران از یک سوم در دهه ۱۹۹۰ به ۶۰ درصد در دهه ۲۰۰۰ افزایش یافته است. طی این دوره، سهم اقشار فقیر از یک سوم جمعیت به کمتر از ۱۰درصد سقوط کرد. سهم گروه هایی که به عنوان طبقه متوسط رو به بالا و رو به پایین دسته بندی شده اند، با گذشت زمان تغییر چندانی ندارد و به همین دلیل، ویژگی برجسته تغییرات اجتماعی در ایران طی دو دهه پیش از اعمال تحریم ها، افزایش سهم طبقه متوسط بود.

این وضعیت، نتیجه سرمایه گذاری دولتی بزرگ در زیرساخت های سلامت و آموزش در دهه ۱۹۹۰ و عمدتا در مناطق روستایی و افزایش قیمت نفت در دهه ۲۰۰۰ و تصمیم میلیون ها خانواده ای بود که این خدمات را از دولت درخواست و منابع خود را نیز روی آموزش و سلامت کودکان سرمایه گذاری می کردند. اقدامات دولتی و خصوصی، نقش مهمی در بیرون کشیدن میلیون ها نفر از خط فقر و صعود آنها به طبقه متوسط داشته است. با این حال، از زمان تشدید تحریم ها در سال ۲۰۱۱ سهم طبقه متوسط به میزان ۱۰درصد کاهش یافته و از ۴/ ۵۸درصد در سال ۲۰۱۱ به ۸/ ۴۸درصد در سال ۲۰۱۹ رسیده که به معنای هشت میلیون نفر کمتر از رقمی است که در صورت ثابت ماندن سهم طبقه متوسط می توان انتظار داشت.

چه شاخص هایی درصد فقرا را افزایش می دهند؟
برآوردهای این پژوهش با استفاده از داده های پانلی گردآوری شده در سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ دسته ای از ویژگی های خانوارها را که با سقوط به زیر خط فقر در سال ۲۰۱۹ بیشترین همبستگی را داشتند، مشخص می کند. این تحلیل، در برخی الگوهای مشترک سایر مناطق درحال توسعه جهان نیز مشاهده می شود؛ یعنی افزایش ریسک فقیر شدن با تعلق به خانواده هایی را که سرپرست خانواده زن، فردی کم سوادتر و پرجمعیت تر است، نشان می دهد. از نکات قابل توجه دیگر اینکه احتمال سقوط به زیر خط فقر ساکنان شهری بیشتر از افرادی با ویژگی های مشابه در روستاها بود؛ اگرچه به طور میانگین نرخ فقر مناطق روستایی بیشتر از مناطق شهری بود. زندگی در خانوادهای با سرپرست زن، خطر سقوط به زیر خط فقر را به میزان ۳۷درصد افزایش می دهد. در سال ۲۰۱۹، حدود ۸درصد از افراد در چنین خانواده هایی زندگی می کردند. می توان پیش بینی کرد که بیمه سلامت این ریسک را به میزان ۳۵درصد کاهش دهد. همچنین، می توان پیش بینی کرد که تحصیلات نیز عامل تعیین کننده مهم دیگری باشد. افرادی که در خانوارهایی زندگی می کنند که سرپرستشان تحصیلاتی بالاتر از دیپلم دبیرستان دارند، با ریسک کمتر از ۱/ ۰درصد مواجه هستند، در حالی که احتمال سقوط به زیر خط فقر اعضای خانواده هایی با سرپرست بی سواد حدود ۱۵ درصد از افراد در چنین خانواده هایی زندگی می کردند در حدود ۲/ ۷ درصد است. افرادی که در خانواده های بزرگ تر زندگی می کردند، با ریسک فقیر شدن بالاتری مواجه بودند، اما این ریسک با سن سرپرست خانوار کاهش می یابد. زندگی در خانوارهایی که سرپرستان آنها افراد مسن تری هستند، احتمال فقیر شدن را کاهش می دهد.

عدم تاثیرپذیری اشتغال از شاخص های کلان
در پایان این گزارش، اشاره شده که اثر بحران اقتصادی بر اشتغال به مراتب ضعیف تر از مصرف بود. یکی از دلایل این پدیده این بود که اشتغال در ایران انعطاف ناپذیری به نسبت بالایی دارد و واکنش سریعی به کاهش تولید از خود نشان نمی دهد. همچنین دلیل دیگر آن بود که دولت به قیمت ها اجازه داد افزایش پیدا کنند و ارزش پول ملی نیز به سرعت کاهش پیدا کرد که قابلیت رقابت پذیری تولید محلی را در بخش های تولیدی مشخصی افزایش داد. این سیاست، تاب آوری اشتغال در برابر شوک تحریم ها را به نسبت افزایش داد، اما نتوانست از سقوط درآمدهای واقعی جلوگیری کند؛ زیرا کاهش ارزش پول ملی که به تثبیت اشتغال کمک کرد، به کاهش دستمزدهای واقعی نیز انجامید.

1Oudaq0ID0qEoVHVGSgRqg-002

منبع: دنیای اقتصاد

66

شبکه‌های اجتماعی
دیدگاهتان را بنویسید

نظرات شما - 27
  • محسن
    0

    امارتون ایراد داره تعداد فقرا بیسترازاین حرفاست

  • عادل k
    0

    بنویسید که عوضش رانتخواران دولت قبل بحمدالله جزو ابن دسته 96 درصدی نیستند تا ملتی از نگرانی دق نکنند...

  • حرف‌منطق
    0

    جالب‌اینجاست‌که‌صدا‌و‌سیما‌‌‌‌اصلا‌به‌این‌موضوع‌توجه‌ نمیکند‌یا‌‌خبری‌درباره‌افزایش‌فقر‌در‌ایران‌پخش‌‌نمیکند‌ولی‌ اگر‌در‌امریکا‌یا‌در‌اروپا‌یک‌نفر‌در‌اثر‌فقر‌خودکشی‌کند‌‌اخبار‌ ایران‌ان‌خبر‌را‌هزار‌بار‌پخش‌میکرد‌

  • محمد
    0

    مسئولان بی هویت کلاهشان را بالاتر بگذارند

  • هاجر
    0

    مسئولین نگران همسایه ها هستند خدای نکرده گرسنه نخوابن حداقل ی نون بوقلمونی بزنن بر بدن البته هیکلشون نشون میده به این هم قانع نیستند

  • ويرانه
    0

    اگر بخواهيم منطقي باشيم،،لياقتمون همين،،دولت هر كاري خواست كرد و ما هم فقط تشكيل صف داديم

  • صادق جعفری
    0

    شمارو به قرآن رو چی حسابی این حرفا رو میزنید ما تو روستایی زندگی میکنیم ۳۰۰ خانواده که ۲۹۰ خانوراش زیر خط فقر برا شما ده متر زیر زمین ، وای به حال کل کشور خدا حق ما رو از باعث و با نیش بگیره

  • ناشناس
    0

    بدون تعارف 90 درصد مردم در مرز فقر یا پایین تر از ان هستند و اینهم از نتایج تحریم هاست و بی تدبیری مسئولان

  • دن کیشوت
    0

    و البته به همان نسبت، ثروت ثروتمندان بیشتر شده است، همان کسانی که با استفاده از رانت، صاحب کارخانه های متعدد شده اند و نه وامهای کلانی را که از بانک‌ها گرفته اند بر می گردانند و نه مالیات می دهند و به بهانه حمایت از تولید ملی، آشغال ترین و بی کیفیت ترین تولیدات را با بیشترین قیمت روانه بازار می کنند.اولین گام در برقراری عدالت، دست کشیدن روحانیون از حکومت و سپردن امور به اهل آن است

  • هسته و فقر
    0

    ایکاش حالا که بخاطر هسته ای سدن چنبن بلایی سرمان آمده لااقل در صورت مراجعه به بیمارستانها برای گرفتن تصاویر و آزمایشهای هسته ای ، مجانی برگزارش میکردید

  • سلیم
    0

    با سلام آقای دکتر انتطامی باز نشر گزارش موسسه بروکینز که از جمله موسساتی است که با بودجه خاص وزارت خارجه آمریکا با هدف جنگ شناختی فعالیت می کند آنهم با انتخاب سو تیتر ویژه که در راستای همان بودجه خاص است ابهام برانگیز است

    نظرات شما -
    • رها
      0

      برو بخواب که ثوابش برای شما از بیداری بیشتر است.

  • ****
    0

    دهه دولت تدبیر وامید،زبان دنیا بلد ،لندکروز سوار و برگزار کننده کنسرت خخخههههههه

  • teacher-nazari
    0

    لطفا لطیفه نگید تحریم بی تاثیر نبوده اما اختلاس بدنه بزرگ دولت با حقوقهای نجومی فرار سرمایه و نیروی کار بخاطر بخاطر قوانین سخت و فاسد نهادها باعث شد مردم به فلاکت دچار شوند البته اینجا با لطافت میگه حداقل چهل میلیون نفر وضعیت بدی دارن

  • ایرانی
    0

    به برکت ...

  • شهرام.ر
    0

    شما ها که بعداز چهل سال! نتوانسته اید پاسخ‌گوی ابتدایی ترین نیازهای مردم باشید، چه اصراری به ادامه این حکومت باصطلاح «اسلامی»!!! دارید؟ ؟؟؟؟

    نظرات شما -
    • ناشناس
      0

      و همچنین صدور آن به جهان، راستی در این چند ساله کدام کشورها روش های ما را الگو برای پیشرفت قرار دادند؟؟؟؟؟؟

  • ف
    0

    روحانی و مدیران اصلاح طلب تدبیر و امیدی پررو نجومی بگیر باعث و بانی فلاکت ملت می باشند و باید در اسرع وقت بازخواست تا مرحمتی برآلام مردم و کشور باشد..تاخیر موجب پشیمانی است..

    نظرات شما -
    • پدرجان
      0

      هیچ فرقی بین ریس جمهوران نیست . اصلا رییس جمهور کاره ای نیست . 8 سال دیگه نتیجه دولت رییسی را خواهیم دید با فقر و فلاکت بیشتر مردم . اصولگرا و اصلاح طلب بازی دادن ملت است . مشکل را در جای دیگر باید جستجو کرد .

  • متین
    0

    توی کشوری که فکر می کنن مردم هرچی گرسنه تر باشن و غمگین تر زودتر میرن بهشت از این بهتر نمیشه دید ...خوب بهمون عزت دادین خوب

    نظرات شما -
    • 000
      0

      به مقام والای انسانیت رسیدیم

  • ایرانی
    0

    جموری اسلامی حتی در خواب هم رضایت به برگزاری رفراندم نخواهد داد چون نتیجه نظرخواهی چون روز برایش روشن است و هنوز از شوک برپایی جمهوری اسلامی در سال 57 خارج نشده است.آنقدر رفتن شاه و گردن نهادن مردم بخصوص طبقه روشنفکر و تحصیل کرده و خارج رفته برایش غیرواقعی است که همین باعث عدم تعادل روحی و روانی شده است .و برای محق جلوه دادن خود در کسب حکومت چون مهره های بازی شطرنج از فرط نشئگی زایدالوصف بازیچه تئوریهای آمریکاستیزی چپ شده است.در این فضای شکننده جمهوری حاضر به دادن هر گونه هزینه برای حفظ خود است.تحریم و تورم و گرانی و رکود و فقر و گرسنگی مردم و دخالت در کشورهای همسایه ها و بگیر و ببند ها هزینه های خودناباوری حکومت است.

  • بازنشسته
    0

    پس اندازهای مردم که باخون دل وجهت آینده خود وفرزنداشون کرده بودن رو بابی ارزش کردن وسقوط وحشتناک ریال برباددادید ودلالان وکسانی که بارانت به منابع بانکی درغالب وامهای کلان دسترسی داشتن وبااین منابع ملک وارز وخودرو خریدن به اوج فلک رسوندین ،خداذلیلتون کنه اگه روزقیامتی باشه چطورمیخواهیدجواب این ملت بدبخت روبدین؟

  • مورچه
    0

    ۷۵میلیون ایرانی فرودست ۵میلیون ازقبل انقلاب ثروتمند بودن و۵میلیون ب از انقلاب مولتی میلیاردر شدن بازدید آرمان و دروغگویی ب مردم عزیزایران

  • مفلص
    0

    اقا امار رو درست کنید هشت میلیون و یک نفر 8000001 چون از دیروز من هم ورشکست شدم به امار اضافه شدم اگر کسی از دیروز مثل من مفلص شده خودش اضافه کن به امار

  • وجدان
    0

    تورم نهایتا 10_15 درصد تاثیر داشته،، دزدی‌های وحشتناکی که مسئولین و لابیهای قدرت در این چند دهه انجام دادن کشور را به خاک سیاه نشونده و هر روز بر فقرا اضافه میشود.....

  • کیومرث متقیان
    0

    علاوه بر عواملی مانند رانت های خواص و ...، بنظرم وضع قوانین مالیاتی متعدد و ایجاد هزینه های متعدد خدمات دولتی برای مردم، فقر را بیشتر کرده و امکان رشد را از مردم طبقات متوسط و پایین گرفته است. البته سرمایه داران هم در طبقه خودشان کما کان در رفاه خواهند ماند.طبقات ضعیف آیا نباید رشد کنند؟ با چه ابزاری میخواهند بستر رشدشان را فراهم کنند.پرداخت یارانه ، نوعی گداپروری است که باید موقت باشد.باید بجای آن زمینه رشد را برای خانوارها فراهم کرد.