تهدید تنوع زیستی ایران در پی تجاوز نظامی

حمید ظهرابی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان و مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی کشور، اظهار داشت: تنوع زیستی در سطوح ژن، گونه و اکوسیستم از جنگ آسیب می‌بیند، اما این موضوع معمولا آن‌گونه که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

وی با اشاره به جایگاه ایران در تنوع زیستی جهان افزود: ایران از مهم‌ترین کشورهای جهان در زمینه تنوع زیستی است و تجاوز نظامی می‌تواند پیامدهای ویرانگری برای این سرمایه ارزشمند طبیعی به همراه داشته باشد. 

ظهرابی با اشاره به اهمیت ناحیه رویشی زاگرس گفت: زاگرس یکی از ۳۲ نقطه داغ تنوع زیستی و اندمیسم جهان به شمار می‌رود، اما متأسفانه از آذربایجان غربی و کردستان تا استان فارس شاهد بمباران گسترده این ذخیره‌گاه طبیعی هستیم و این اکوسیستم ارزشمند به شدت در معرض تهدید قرار دارد. این منطقه به تنهایی میزبان ۲۴۲ گونه گیاهی اندمیک (بومی) است.

وی ادامه داد: اهمیت این بوم‌سازگان به حدی است که ۷۱ منطقه از ۳۲۴ منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در محدوده زاگرس قرار دارند و سه ذخیره‌گاه زیست‌کره جهانی شامل ارژن و پریشان، تنگ صیاد و دنا که در یونسکو به ثبت رسیده‌اند نیز در همین محدوده واقع شده‌اند.

مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی ایران خاطرنشان کرد: منطقه زاگرس پیش از وقوع جنگ نیز تحت فشارهای ناشی از تغییر اقلیم قرار داشت و ادامه جنگ می‌تواند این اکوسیستم طبیعی ارزشمند را تا مرز فروپاشی پیش ببرد.

وی همچنین از سکوت برخی مراجع بین‌المللی محیط زیستی در قبال این حوادث انتقاد کرد و گفت: برخی نهادهای بین‌المللی تنها از کشورها درخواست ارائه گزارش و عملکرد دارند، اما در چنین شرایطی منفعل و بی‌عمل بوده و سکوت می‌کنند.

ظهرابی با اشاره به تعهدات بین‌المللی در زمان جنگ افزود: بر اساس پروتکل الحاقی به کنوانسیون ژنو مصوب سال ۱۹۷۷، حفاظت از محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی در زمان جنگ باید مورد توجه قرار گیرد، در حالی که آنچه امروز شاهد آن هستیم، تخریب گسترده طبیعت ایران به ویژه در ناحیه زاگرس است که بخش عمده حملات نظامی در آن متمرکز شده است. 

وی گفت: در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، حدود ۸۴۵۰ هکتار از مناطق تحت حفاظت کشور که عمدتاً در ناحیه رویشی زاگرس قرار دارند، دچار حریق شده و خسارات قابل توجهی به آنها وارد شده است.

طبق اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، ظهرابی افزود: بر اساس ماده ۵۵ پروتکل الحاقی کنوانسیون ژنو، تخریب شدید محیط‌های طبیعی ممنوع است. همچنین آلودگی شدید هوای تهران در پی حمله به مراکز ذخیره سوخت، مصداق روشنی از دستکاری محیط زیست برای اهداف نظامی به شمار می‌رود؛ اقدامی که علاوه بر آسیب به مردم و طبیعت، برخلاف کنوانسیون منع استفاده نظامی یا خصمانه از دستکاری محیط زیست (ENMOD) مصوب سال ۱۹۷۶ است.